Arystoteles

Z Wikicytatów, wolnej kolekcji cytatów
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Arystoteles

Arystoteles (384–322 p.n.e.) – wybitny filozof grecki, najwszechstronniejszy myśliciel i uczony starożytności.

Fizjognomika[edytuj]

(tłum. Leopold Regner)

  • Ci, którzy mają czoło czworokątne i o właściwych rozmiarach, bywają dumni; wnioskuje się to z przykładu lwów.
  • Ci, którzy mają czoło małe, bywają mało pojętni; wnioskuje się to z przykładu świń. Ci zaś, którzy mają czoło bardzo wielkie, bywają opieszali; wnioskuje się to z przykładu wołów.
  • Ci, którzy mają grzbiet włochaty, bywają bardzo bezlitośni.

Metafizyka[edytuj]

(wyd. Warszawa 1984, tłum. K. Leśniak)

  • (…) celem wiedzy teoretycznej jest prawda, a wiedzy praktycznej działanie.
    • Źródło: s. 41
  • (…) mędrcem [filozofem] jest ten, kto może poznać trudne rzeczy, niełatwe do poznania dla człowieka (…).
    • Źródło: s. 7
  • (…) mędrzec [filozof] musi posiadać wiedzę możliwie o wszystkich rzeczach, mimo iż nie będzie posiadał wiedzy o każdej poszczególnej rzeczy.
    • Źródło: s. 7
  • Myślimy jednak, że poznanie i zdolność rozumienia należą raczej do wiedzy niż do doświadczenia, i sądzimy, że ludzie wiedzy są mądrzejsi od empiryków, bo mądrość zależna jest we wszystkich przypadkach raczej od wiedzy. A dzieje się tak dlatego, ponieważ tamci znają przyczynę, a ci nie; empirycy znają skutek, ale nie znają przyczyny, a teoretycy znają i skutek, i przyczynę.
    • Źródło: s. 4, 5
  • (…) ten jest mądrzejszy we wszystkich dziedzinach wiedzy, kto jest skrupulatniejszy [w badaniu] i zdolniejszy do nauczania o przyczynach.
    • Źródło: s. 7
  • Wszyscy ludzie z natury pragną wiedzy.

O częściach zwierząt[edytuj]

  • Człowiek bowiem jest jedynym zwierzęciem, które ma prostą postawę, bo jego natura i istota są boskie. Otóż funkcją właściwą istocie najbardziej zbliżonej do bóstwa jest myśl i mądrość. Lecz funkcja ta nie byłaby łatwa do wykonania, gdyby część górna organizmu bardzo ciążyła, bo ciężar utrudnia w wysokim stopniu działanie rozumu.
    • Źródło: ks. IV w: Dzieła wszystkie, t. 3, Warszawa 1992, s. 739, tłum. R. Siwek.
  • Spośród wszystkich zwierząt człowiek ma największe nogi w stosunku do swego wzrostu, i słusznie tak jest. On bowiem jedyny wśród nich ma postawę prostą.
    • Źródło: ks. IV w: Dzieła wszystkie, t. 3, Warszawa 1992, s. 745, tłum. R. Siwek.

Poetyka[edytuj]

(tłum. Władysław Tatarkiewicz)

Information icon.svg  Poniżej znajdują się wybrane cytaty, więcej znajdziesz w osobnym haśle Poetyka.
  • Dramat nas interesuje nie dlatego, że ilustruje naturę ludzką, ale głównie ze względu na sytuację, a dopiero później ze względu na uczucia tych, których dotyczy.
  • Nie mów niedbale o poważnych sprawach ani uroczyście o marnych.
    • Opis: literacka zasada odpowiedniości stylu.
  • Tragedia jest naśladowczym przedstawieniem akcji poważnej i zamkniętej; posiada określoną wielkość jest tworem mowy ozdobnej, a w każdej swej części odmiennej; ma postać nie opowiadania, lecz działania; wzbudza współczucie i strach i przez to oczyszcza te uczucia.

Polityka[edytuj]

(Warszawa 2006, wyd. PWN)

  • (…) człowiek jest z natury stworzony do życia w państwie, taki zaś, który z natury, a nie przez przypadek, żyje poza państwem, jest albo nędznikiem, albo nadludzką istotą…
  • Człowiek jest z natury zwierzęciem politycznym.
    • Źródło: I, 1, 9
    • Zobacz też: polityka
  • Na to, by obywatele stawali się dobrymi i cnotliwymi, wpływają trzy czynniki; są nimi: natura, przyzwyczajenie, rozum. Przede wszystkim bowiem trzeba się urodzić człowiekiem, a nie jakąś inną istotą żyjącą, z odpowiednimi właściwościami ciała i duszy. Co do pewnych cech i urodzenie niczego nie przesądza, bo przyzwyczajenie powoduje ich zmianę. Są mianowicie pewne właściwości przyrodzone, które przez przyzwyczajenie ulegają zmianie tak w jedną, jak i w drugą stronę: na gorsze i na lepsze. Inne istoty żyjące przeważnie wedle swej natury, niektóre w drobniejszych szczegółach urabia i przyzwyczajenie, ale tylko człowiek kształtuje się pod wpływem rozumu, bo on tylko rozum posiada. Toteż wszystkie te trzy czynniki muszą być u niego zharmonizowane.
  • Także już i wychowanie władcy zdaniem niektórych jest inne, jakoż okazuje się, że synowie królów otrzymują wykształcenie w jeździe konnej i sztuce wojennej.
  • Wszystkim ludziom właściwy jest z natury pęd do życia we wspólnocie.

Zoologia[edytuj]

  • Gdy się uwzględni wzrost człowieka, to człowiek ma największy (…) mózg.
    • Źródło: ks. I, rozdz. VI, Rodzaje i gatunki zwierząt. Metody ich badania w: Dzieła wszystkie, t. 3, Warszawa 1992, s. 357, tłum. R. Siwek.
  • Należy zacząć od zapoznania się z częściami ciała ludzkiego. Otóż spośród zwierząt człowiek jest nam z konieczności najlepiej znany.
    • Źródło: ks. I, rozdz. VI, Rodzaje i gatunki zwierząt. Metody ich badania w: Dzieła wszystkie, t. 3, Warszawa 1992, s. 350, tłum. R. Siwek.
  • (…) [ludzie] nie tylko są uczestnikami życia, lecz ponadto cieszą się szczęściem. Taki jest rodzaj ludzki. Albowiem tylko człowiek ze zwierząt nam znanych ma w sobie coś boskiego albo przynajmniej najwięcej tego ma w sobie spośród nich wszystkich.
    • Źródło: ks. XI w: Dzieła wszystkie, t. 3, Warszawa 1992, s. 683, tłum. R. Siwek.

Inne[edytuj]

A Ą B C Ć D E Ę F G H I J K L Ł M N Ń O Ó P Q R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż

B[edytuj]

  • By zapragnąć przyjaźni, nie potrzebujesz wiele czasu, lecz sama przyjaźń jest owocem, który dojrzewa powoli.

C[edytuj]

  • Całość to więcej niż suma jej składników.
    • Źródło: Tadeusz Gospodarek, Aspekty złożoności i filozofii nauki w zarządzaniu, s. 72.
  • Cnota to złoty środek między dwoma występkami.
    • Źródło: „Przekrój”, Wydania 27–38, Krakowskie Wydawnictwo Prasowe, 1999, s. 53.
    • Zobacz też: cnota
  • Cnotę widać wyraźniej w czynach niż w ich braku.
  • Co więcej, Ziemia i inne ciała muszą z konieczności pozostawać w swym właściwym miejscu i mogą być zeń usunięte tylko siłą.
    • Źródło: Fizyka
    • Zobacz też: Ziemia
  • Człowiek bez poczucia moralnego jest najniegodziwszym i najdzikszym stworzeniem.
    • Źródło: Leksykon złotych myśli, wyboru dokonał Krzysztof Nowak, Warszawa 1998.
    • Zobacz też: moralność
  • Człowiek, który się nie złości, gdy jest prowokowany, jest głupcem.
  • Człowiek (…) stworzenie towarzyskie.
    • Źródło: Henryk Markiewicz, Andrzej Romanowski, Skrzydlate słowa, Warszawa 1990, PIW, s. 77.
  • Człowiekowi godzi się starać tylko o taką wiedzę, która jest na miarę jego zdolności.

D[edytuj]

  • Doskonała przyjaźń rodzi się między dobrymi oraz między tymi, co osiągnęli jednoczący stopień cnoty.
  • Drogi mi Platon, drogi Sokrates, ale jeszcze droższa prawda.
  • Dzięki wstrzymywaniu się od rozkoszy zmysłowych, stajemy się umiarkowani, a będąc nimi, możemy się od rozkoszy tych wstrzymywać.

G[edytuj]

  • Gdy kłamca mówi prawdę, nikt nie daje mu wiary.
    • Źródło: Leksykon złotych myśli, wyboru dokonał Krzysztof Nowak, Warszawa 1998.
    • Zobacz też: kłamca
  • Gdyby ktoś nad jakąś sprawą stale się zastanawiał, rozstrzygnięcie przeciągnęłoby się w nieskończoność.

I[edytuj]

  • Istota żyjąca w samotności, poza społeczeństwem, jest albo zwierzęciem, albo bogiem.

J[edytuj]

  • Jaka z nauk jest najkonieczniejsza? Oduczyć się rzeczy złych.
    • Źródło: Leksykon złotych myśli, wyboru dokonał Krzysztof Nowak, Warszawa 1998.
    • Zobacz też: nauka
  • Jasność – podstawowa wartość rzeczy.
  • Jesteśmy tym, co w swoim życiu powtarzamy. Doskonałość nie jest jednorazowym aktem, lecz nawykiem.

K[edytuj]

  • Kara jest także rodzajem lekarstwa.
  • Każde stworzenie jest smutne po cielesnym obcowaniu.
  • Kim są przyjaciele? Jedną duszą mieszkającą w dwóch ciałach.
    • Inna wersja: Czym jest przyjaźń? To jedna dusza mieszkająca w dwóch ciałach.

M[edytuj]

  • Małość człowieka polega na jego pospolitości.
  • Marzenia senne na jawie – to nadzieja.
    • Źródło: Leksykon złotych myśli, wyboru dokonał K. Nowak, Warszawa 1998.
    • Zobacz też: nadzieja
  • Matematyka jest miarą wszystkiego.
    • Źródło: Leksykon złotych myśli, wyboru dokonał K. Nowak, Warszawa 1998.
    • Zobacz też: matematyka
  • Mieć wielu przyjaciół to nie mieć żadnego.
  • Mniejsze rzeczy trzeba poświęcać dla większych.
  • Muzyka wpływa na uszlachetnienie obyczajów.
    • Inna wersja: Muzyka łagodzi obyczaje.
    • Źródło: Henryk Markiewicz, Andrzej Romanowski, Skrzydlate słowa, Warszawa 1990, PIW, s. 27.
    • Zobacz też: muzyka

N[edytuj]

  • Najszybciej starzeje się wdzięczność.
  • Nie chowaj nienawiści po wieczne czasy, ty, który sam nie jesteś wieczny.
  • Nie ma geniuszu bez ziarna szaleństwa.
    • Źródło: Jarosław Gronert, Astrologia od początku, s. 35.
    • Zobacz też: geniusz, szaleństwo
  • Nie ma nic w umyśle, czego by przedtem nie było w zmysłach.
  • Nie poznamy prawdy, nie znając przyczyny.
  • Nie tym się chwal, że masz sławną ojczyznę, ale staraj się tak żyć, żebyś był jej godny.
    • Źródło: Leksykon złotych myśli, wyboru dokonał Krzysztof Nowak, Warszawa 1998.
    • Zobacz też: ojczyzna
  • Niektórzy ludzie są tak oszczędni, jakby mieli wiecznie żyć, inni tak rozrzutni, jakby mieli natychmiast umrzeć.
  • Nie zawsze jest tym samym: być dobrym człowiekiem i dobrym obywatelem.

O[edytuj]

  • Osiągnąłem to przez filozofię: że bez przymusu robię to, co inni robią tylko w strachu przed prawem.

P[edytuj]

  • Piękność znaczy więcej niż jakikolwiek list polecający.
  • Platon przyjacielem, lecz większą przyjaciółką jest prawda.
    • Źródło: W. Julian Korab-Karpowicz, Historia filozofii politycznej, 2010, s. 63.
  • Początki demokracji wyrosły na wierze, że jeśli ludzie w pewnym sensie są równi, to są równi we wszystkim.
  • Prawda leży pośrodku – może dlatego wszystkim zawadza.
  • Prawda ma podstawową wyższość nad fałszem i jeśli w starciu z nim nie zwycięża, to dlatego, że jej obrońcom brak zdolności perswazyjnych.
  • Przedmiotem wiedzy nie jest to, co jest indywidualne, lecz to, co jest ogólne.
  • Przez naśladowanie zdobywa podstawy swej wiedzy, a dzieła sztuk naśladowczych sprawiają mu prawdziwą przyjemność.
    • Źródło: Marta Steiner, Geneza teatru w świetle antropologii kulturowej, Wydawn. Uniwersytetu Wrocławskiego, 2003, s. 17.
  • Przyjemność życia jest przyjemnością płynącą z ćwiczenia duszy; to jest bowiem prawdziwe życie.
    • Źródło: Janina Gajda, Platońska droga do idei, Uniwersytet Wrocławski, 1993, s. 113.
  • Przyzwyczajenie staje się poniekąd drugą naturą.

S[edytuj]

  • Starość nie jest niczym innym, jak tylko powtórzeniem wieku dziecięcego.
  • Słodko spożywamy matematykę i dzieje się nam jak Lotofagom; bo skosztowawszy jej, nie chcemy już od niej odstąpić i owłada nami jak kwiat lotosu.

T[edytuj]

  • Ten człowiek jest wolny, który żyje dla siebie, a nie dla innych.
  • To, co wciąż robimy, stanowi o nas.
  • Tylko Bóg może być przyczyną wszystkich rzeczy.

U[edytuj]

  • U początku filozofii stoi – zdziwienie.

W[edytuj]

  • W miarę możności należy unikać błędów.
  • Wszak początek zdaje, się być więcej niż połową całości i dzięki niemu wyjaśnia się wiele z tego, co jest przedmiotem badań.
    • Źródło: Etyka nikomachejska
    • Zobacz też: początek
  • Wychowanie to rzecz poważna. Musi się w nim mieszać przykrość z przyjemnością.
    • Źródło: Stanisław Kot, Historja wychowania. Zarys podręcznikowy, Gebethnera i Wolffa, 1924.
    • Zobacz też: wychowanie
  • Wykształcenie jest w chwilach pomyślności ozdobą, a w chwilach nieszczęścia – schronieniem.

Z[edytuj]

  • Zdolność doznawania przyjemności jest dowodem siły.
  • Z życia najlepiej odchodzić jak z uczty: ani spragnionym, ani pijanym.

O Arystotelesie[edytuj]

  • Arystoteles zauważył, że spośród wszelkiego rodzaju autorów najbardziej swe dzieła lubią poeci.
  • Na jakiej podstawie chcecie zarzucić naturze, że z powodu podeszłego wieku wpadła w uwiąd starczy i zapomniała o wytwarzaniu umysłów spekulatywnych, będąc tylko w stanie wydawać na świat ludzi stających się niewolnikami Arystotelesa, którzy muszą myśleć jego mózgiem i poznawać jego zmysłami?