Odyseja (gr. Ὀδύσσεια Odysseia) – epos grecki, przypisywany Homerowi.
Ten artykuł ma chronologiczny układ cytatów.
Muzo! Męża wyśpiewaj, co święty gród Troi Zburzywszy, długo błądził i w tułaczce swojej Siła różnych miast widział, poznał tylu ludów Zwyczaje, a co przygód doświadczył i trudów! A co strapień na morzach, gdy przyszło za siebie Lub za swe towarzysze stawić się w potrzebie, By im powrót zapewnić! Nad siły on robił, Lecz druhów nie ocalił: każdy z nich się dobił Sam, głupstwem własnym.
Jakże to dziś łatwo ludzie bogów oskarżają! Mówią, że od nas idzie zło, a w istocie sami swą butą sięgają ponad ludzki los i sprowadzają na siebie nieszczęście.
Kiedy nadejdzie z mgieł zrodzona Jutrzenka, nie będę się wzbraniał opłakiwać tych, co zginęli i dobiegli kresu. To jedyny hołd dla żałosnych śmiertelników: ostrzyżone włosy i łzy płynące po licach.
Postać: Pejsistratos, najmłodszy syn Nestora z Pylos
Odys i Nauzykaa, obraz Jeana-Alfreda Mariotona (1888)
Mieszkamy z dala, pośród szumnego morza, ostatni, nikt z ludzi do nas nie zagląda. Lecz ten biedak aż tutaj zabłądził i trzeba się nim zająć, bo każdy gość i żebrak przychodzi od Dzeusa.
Opis: Nauzykaa, córka króla Feaków, Alkinoosa o Odyseuszu.
Bogowie nie dają ludziom wszystkich naraz wdzięków: i urody, i rozumu, i wymowy. Jeden ma postać niepokaźną, ale bóg słowami ją wieńczy i wszyscy nań patrzą z upodobaniem. Na zgromadzeniu przemawia bez lęku, ale z ujmującą skromnością i bierze górę nad tłumem: patrzą nań jak na boga, gdy idzie przez miasto. Inny znów ma postać godną nieśmiertelnych, ale jego słów żaden wdzięk nie zdobi.
Zło nie popłaca, dościga powolny rączego. Tak i dziś: ociężały Hefajstos złowił Aresa, najprędszego z bogów, jacy są na Olimpie – chromy złapał go podstępem.
Odyseusz w jaskini Polifema, obraz Jacoba Jordaensa (XVII w.)
Kiklopie, pytasz o moje sławne imię, zaraz ci je powiem, a ty mi dasz gościniec, jak obiecałeś. Na imię mi Nikt. Nikt zwali mnie ojciec i matka, i wszyscy towarzysze.
Opis: Odyseusz do cyklopa Polifema.
Źródło: pieśń IX, przeł. Jan Parandowski
Podstępem, przyjaciele, podstępem, a nie siłą zabija mnie Nikt!
Opis: cyklop Polifem, gdy został oślepiony i oszukany przez Odyseusza.
Źródło: pieśń IX, przeł. Jan Parandowski
Wynoś się z wyspy jak najprędzej, zakało rodzaju ludzkiego! Nie godzi się podejmować ani wyprawiać człowieka, który jest wstrętny bogom szczęśliwym. Wynoś się, bo mi tu przychodzisz pod klątwą bogów.
Opis: Ajolos do Odyseusza.
Źródło: pieśń X, przeł. Jan Parandowski
Odyseusz rozdający antidotum swoim ludziom zamienionym w zwierzęta przez Kirke, archaiczny puchar czarnofigurowy, ok. 550 p.n.e.
O nieszczęśni, dokądże to idziemy, czemuż wam tęskno za tą niedolą? Gdy wejdziemy na pokoje Kirki, porobi ona z nas świnie albo wilki, albo lwy i będziemy zmuszeni strzec jej domu. Tak samo pozamykał Kiklop tych z naszej drużyny, którzy weszli na jego dziedziniec, a był z nimi i zuchwały Odys. To przez jego szaleństwo i tamci zginęli.
Opis: słowa Eurylocha, po tym, jak czarodziejka Kirke odczarowała towarzyszy Odyseusza w zamian za obietnicę, że ten zostanie jej kochankiem.
Źródło: pieśń X, przeł. Jan Parandowski
Trzykroć biegłem do niej, gnany popędem serca, trzykroć umykało mi z rąk coś, co było podobne do cienia lub snu.
Opis: Odyseusz w krainie umarłych, starając się utrzymać przy sobie duszę zmarłej matki.
Źródło: pieśń XI, przeł. Jan Parandowski
Nie zachwalaj mi śmierci, prześwietny Odysie! Wolałbym za parobka służyć na cudzej roli, u biednego chłopa, który ledwo się może utrzymać, niż tu panować nad wszystkimi, co znikli ze świata.
Odyseusz i Syreny, obraz Herberta Jamesa Drapera (1910)
Ja jeden mam ich słuchać, ale mnie zwiążcie silnie w pęta, bym stał nieruchomo w miejscu, do masztu linami uwiązany. A gdybym was błagał, gdybym rozkazywał, żebyście mnie puścili, wy jeszcze silniejszymi pętami mnie wiążcie.
Opis: Odyseusz do swoich towarzyszy przed wyspą Syren.
Źródło: pieśń XII, przeł. Jan Parandowski
Wszelka śmierć jest okrutna dla nędznych śmiertelników, ale najgorzej z głodu zginąć i ulec doli.
Bogini rozwiała mgłę i ukazała ziemię. Ucieszył się wówczas niezłomny boski Odys radując się widokiem swojej wyspy ucałował niwę zbożorodną.
Źródło: pieśń XIII, przeł. Jan Parandowski
Nie godzi się odtrącać przybysza, choćby i gorzej od ciebie wyglądał: od Dzeusa przychodzą wszyscy obcy i żebracy. A nasza jałmużna jest miła, lecz mała.
Szczęśliwi bogowie nie lubią zbrodni, sprawiedliwość nagradzają i zbożne czyny.
Postać: Eumajos
Źródło: pieśń XIV, przeł. Jan Parandowski
Odyseusz i Telemach dokonują masakry zalotników Penelopy, obraz Thomasa Degeorge'a (1812)
Odyseusz i Penelopa, obraz Johanna Tischbeina (1802)
Nie ma nic słabszego od człowieka ze wszystkich istot, które ziemia żywi, które się na niej ruszają i oddychają. Człowiek, dopóki bogowie darzą go szczęściem i żwawy jest w kolanach, myśli, że nigdy zła nie zazna, lecz gdy szczęśliwi bogowie ześlą nieszczęście, znosi to nader opornie w swym udręczonym sercu. Dusza plemienia ziemskiego zależy od dnia, jaki daje ojciec bogów i ludzi. I ja kiedyś mogłem się zaliczać do szczęśliwych, a ileż popełniłem szaleństw folgując swej sile i mocy, ufając ojcu i braciom! Zaprawdę, nigdy człowiek nie powinien być niesprawiedliwy, a dary bogów trzeba przyjmować w milczeniu.
Przemądry Odys łuk wielki obmacał i obejrzał dokładnie. Jak ten, co zna się na formindze i śpiewie, łatwo napina strunę na świeżym kołku, z dwóch końców trzymając skręcone owcze jelito, tak Odys bez trudu napiął wielki łuk. I prawą dłonią chwyciwszy spróbował cięciwy, a ona pięknie zaśpiewała głosem jaskółki.
Źródło: pieśń XXI, przeł. Jan Parandowski
I byłaby ich wśród płaczu zastała różanopalca Jutrzenka, gdyby nie czujna myśl bogini. Jasnooka Atena zatrzymała noc długą u jej kresu, a złototronną Jutrzenkę nad Okeanem i nie pozwoliła zaprzęgać rączych koni, które ludziom światło niosą, Lamposa i Faetona, źrebaków świtu.
.jpg)
.jpg)
