Stańczyk

Stańczyk (zwany też Stasiu Gąska od staropol. gąska, błazen; ok. 1480–1560) – nadworny błazen Aleksandra Jagiellończyka, Zygmunta Starego i Zygmunta II Augusta.

Gadzina skórę zmienia, a przecież kąsa jednako.
- Źródło: Wojciech Wrzesiński, Wokół stereotypów Niemców i Polaków, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1993, s. 272.

Najwięcej doktorów na świecie.
- Opis: cytat przypisywany.
- Źródło: Jan Miodek, Rozmyślajcie nad mową!, Prószyński i S-ka, Warszawa 1999, s. 30.
- Zobacz też: doktor

Są to najprawdziwsi dworzanie i przyjaciele króla jegomości.
- Opis: kiedy królowi Zygmuntowi Staremu w czasie choroby przystawiano pijawki.
- Źródło: Melania Sobańska-Bondaruk, Stanisław Bogusław Lenard (oprac.), Wiek XVI-XVIII w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii i studentów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, ISBN 8301124385, s. 119.

Zygmunt Stary: Począłeś sobie nie jako rycerz, ale jako błazen, żeś przed niedźwiedziem uciekał.
Stańczyk: Większy to błazen, co mając niedźwiedzia w skrzyni puszcza go na swoją szkodę.
- Opis: gdy w 1527 król wybrał się z dworem na polowanie do Puszczy Niepołomickiej. Na tę okazję sprowadzono z Litwy wielkiego i groźnego niedźwiedzia. Ten rozjuszony rzucił się m.in. w kierunku ciężarnej królowej Bony, która spadła ze spłoszonego konia i wkrótce poroniła syna, co przyczyniło się do wymarcia dynastii Jagiellonów po śmierci Zygmunta Augusta. Niedźwiedź przewrócił też konia, na którym jechał Stańczyk. Słowa Stańczyka interpretowano później również jako aluzję do hołdu pruskiego.
- Źródło: Marcin Bielski, Kronika polska (1597), księga V, s. 596.

O Stańczyku