Zygmunt I Stary

Zygmunt I Stary (1467–1548) – król Polski i wielki książę litewski.

Nie turbuj się waszmość, czego to ludzie nie plotą!
- Opis: gdy pewien magnat, chcąc zostać kanclerzem, rzekł do króla: „Ludzie plotą, że mam zostać kanclerzem”.
- Źródło: Melania Sobańska-Bondaruk, Stanisław Bogusław Lenard (oprac.), Wiek XVI-XVIII w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii i studentów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, ISBN 8301124385, s. 119.

Zygmunt Stary: Począłeś sobie nie jako rycerz, ale jako błazen, żeś przed niedźwiedziem uciekał.
Stańczyk: Większy to błazen, co mając niedźwiedzia w skrzyni puszcza go na swoją szkodę.
- Opis: gdy w 1527 król wybrał się z dworem na polowanie do Puszczy Niepołomickiej. Na tę okazję sprowadzono z Litwy wielkiego i groźnego niedźwiedzia. Ten rozjuszony rzucił się m.in. w kierunku ciężarnej królowej Bony. Ta spadła ze spłoszonego konia i wkrótce poroniła syna, co przyczyniło się do wymarcia dynastii Jagiellonów po śmierci Zygmunta Augusta. Niedźwiedź przewrócił też konia, na którym jechał Stańczyk. Słowa Stańczyka interpretowano później również jako aluzję do hołdu pruskiego.
- Źródło: Marcin Bielski, Kronika polska (1597), księga V, s. 596.

O Zygmuncie I Starym

Od najmłodszych lat był gorliwy w nabożeństwie i czcił Boga, odznaczał się wielkim szacunkiem dla starszych, dobrocią i łagodnością dla poddanych, miłosierdziem dla biednych. Tak był sprawiedliwy i bezstronny, że żadne namowy nie mogły go sprowadzić ze słusznej drogi. Tak dalece był słowny, że niczego nie stawiał wyżej ponad dotrzymanie obietnicy. Wytrzymały na głód i zimno, gdy zaszła tego potrzeba, znakomity wojownik, przez całe życie był wstrzemięźliwy i sam nigdy nie używał więcej jadła niż tego wymagała potrzeba organizmu, a u drugich potępiał to z oburzeniem.
- Autor: Justus Ludwik Decjusz, Księga o czasach króla Zygmunta, przekład według wydania W. Czermaka 1901 zespół pod kierunkiem K. Kumanieckiego, Warszawa 1960.

Urody był to pan krasnej i siły wielkiej, tak iż powrozy targał, podkowy łamał; niewiele rad mówił, ale z baczeniem; (…) w czepcu za młodu chadzał, włosy długo nosił, brodę postrzygał, w lecie w wieńcu różanym rad chodził bez czapki.
- Autor: Marcin Bielski, Kronika (…) niegdyś w Krakowie drukowana teraz z nowu z doprowadzeniem aż do Augusta III przedrukowana, Warszawa 1764.

Włosy miał ciemne, duże brwi, groźne wejrzenie, policzki zabarwione naturalnym rumieńcem; cała postawa wzbudzała szacunek, a roztropna natura nie pominęła niczego, co się łączyło z pełnią ludzkiej urody.
- Autor: Justus Ludwik Decjusz, Księga o czasach króla Zygmunta, przekład według wydania W. Czermaka 1901 zespół pod kierunkiem K. Kumanieckiego, Warszawa 1960.