Pan Cogito
Pan Cogito – cykl wierszy Zbigniewa Herberta wydany w 1974 roku.
Cytat z Przesłania Pana Cogito na obelisku w Gdańsku
- a Gniew twój bezsilny niech będzie jak morze
ilekroć usłyszysz głos poniżonych i bitych- Źródło: Przesłanie Pana Cogito
- a nagrodzą cię za to tym co mają pod ręką
chłostą śmiechu zabójstwem na śmietniku- Źródło: Przesłanie Pana Cogito
- bądź odważny gdy rozum zawodzi bądź odważny
w ostatecznym rachunku jedynie to się liczy- Źródło: Przesłanie Pana Cogito
- Bądź wierny Idź
- Opis: ostatnie słowa książki.
- dziadek już tylko oswojony a laską przyciskał do boku
srebrną szpadę i nie kochaną babkę która była tak uprzejma
że przybrała dla niego twarz pierwszej miłości- Źródło: Pan Cogito biada nad małością snów
- golę się w łazience
otwieram drzwi
inkasent wręcza mi rachunek za gaz i elektryczność
nie mam pieniędzy wracam do
łazienki
rozmyślając
nad liczbą 63,50
podnoszę oczy i wtedy widzę w lustrze
twarz moją tak realnie że budzę się z krzykiem- Źródło: Pan Cogito biada nad małością snów
- i nie przebaczaj zaiste nie w twojej mocy
przebaczać w imieniu tych których zdradzono o świcie- Źródło: Przesłanie Pana Cogito
- I sny maleją
- Źródło: Pan Cogito biada nad małością snów
- idź bo tylko tak będziesz przyjęty do grona zimnych czaszek
do grona twoich przodków: Gilgamesza Hektora Rolanda
obrońców królestwa bez kresu i miasta popiołów- Źródło: Przesłanie Pana Cogito
- Idź dokąd poszli tamci do ciemnego kresu
po złote runo nicości twoją ostatnią nagrodę
idź wyprostowany wśród tych co na kolanach
wśród odwróconych plecami i obalonych w proch- Źródło: Przesłanie Pana Cogito
- Jego twarz groźna w chmurze nad wodami dzieciństwa
(tak rzadko trzymał w ręku moją ciepłą głowę)- Źródło: Rozmyślania o ojcu
- kłopot polega na tym
że krzyk wymyka się formie
jest uboższy od głosu
który wznosi się
i opada- Źródło: Pan Cogito a pop
- Kto ma lepszą sztukę, ma lepszy rząd – to jasne.
- Źródło: Co myśli Pan Cogito o piekle
- Kto pisał nasze twarze na pewno ospa
kaligraficznym piórem znacząc swoje „o”
lecz po kim mam podwójny podbródek
po jakim żarłoku gdy cała moja dusza
wzdychała do ascezy- Źródło: Pan Cogito obserwuje w lustrze swoją twarz
- magia i gnoza
kwitnie jak nigdy
sztuczne raje
sztuczne piekła
sprzedawane są na rogu ulicy- Źródło: Pan Cogito o magii
- Myśli chodzą po głowie
mówi wyrażenie potoczne
wyrażenie potoczne
przecenia ruch myśli- Źródło: Pan Cogito a ruch myśli
- Najniższy krąg piekła. Wbrew powszechnej opinii nie zamieszkują go ani despoci, ani matkobójcy, ani także ci, którzy chodzą za ciałem innych. Jest to azyl artystów, pełen luster, instrumentów i obrazów. (…) Cały rok odbywają się tu konkursy, festiwale i koncerty. Nie ma pełni sezonu. Pełnia jest permanentna i niemal absolutna.
- należy zgodzić się
pochylić łagodnie głowę
nie załamywać rąk
posługiwać się cierpieniem w miarę łagodnie
jak protezą
bez fałszywego wstydu
ale także bez pychy- Źródło: Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu
- Na pierwszej stronie
meldunki o zabiciu 120 żołnierzy
wojna trwa długo
można się przyzwyczaić- Źródło: Pan Cogito czyta gazetę
- ocalałeś nie po to aby żyć
masz mało czasu trzeba dać świadectwo- Źródło: Przesłanie Pana Cogito
- powtarzaj stare zaklęcia ludzkości, bajki i legendy
bo tak zdobędziesz dobro, którego nie zdobędziesz- Źródło: Przesłanie Pana Cogito
- powtarzaj wielkie słowa powtarzaj je z uporem
jak ci co szli przez pustynię i ginęli w piasku- Źródło: Przesłanie Pana Cogito
- pozostało mu niewiele
właściwie tylko
wybór pozycji
w której chce umrzeć
wybór gestu
wybór ostatniego słowa
dlatego nie kładzie się
do łóżka
aby uniknąć
uduszenia we śnie
chciałby do końca
stać na wysokości sytuacji
los patrzy mu w oczy
w miejsce gdzie była jego głowa- Źródło: Pan Cogito o postawie wyprostowanej
- Prometeusz śmieje się cicho. Jest to teraz jego jedyny sposób wyrażenia niezgody na świat.
- Źródło: Stary Prometeusz
- strzeż się jednak dumy niepotrzebnej
oglądaj w lustrze swą błazeńską twarz
powtarzaj: zostałem powołany – czyż nie było lepszych
strzeż się oschłości serca kochaj źródło zaranne
ptaka o nieznanym imieniu dąb zimowy- Źródło: Przesłanie Pana Cogito
- tak to przegrałem turniej z twarzą
- Źródło: Pan Cogito obserwuje w lustrze swoją twarz
- Tyle książek słowników
opasłe encyklopedie
ale nie ma kto poradzić
zbadano słońce
księżyc gwiazdy
zgubiono mnie- Źródło: Pan Cogito szuka rady
- Ulubioną zabawą
Pana Cogito
jest gra Kropotkin
ma wiele zalet
gra Kropotkin
wyzwala wyobraźnię historyczną
poczucie solidarności
odbywa się na wolnym powietrzu
obfituje w dramatyczne epizody
jej reguły są szlachetne
despotyzm zawsze przegrywa- Źródło: Gra Pana Cogito
- władzę sprawował najlepiej
to znaczy nie sprawował jej wcale
nie udało się nakłonić go do
trwałych związków miłosnych
z drogą żoną moją Caesonią
więc nie powstała niestety linia cesarzy - centaurów
dlatego Rzym runął- Źródło: Kaligula
- wybuchamy śmiechem
gdy mówią jak mało trzeba
aby się pojednać- Źródło: Rozmyślania o ojcu
- Wyciągnięte ręce świecą w ciemności jak stare miasto.
- Źródło: Matka
- Żeby wywieść przedmioty z ich królewskiego milczenia, trzeba albo podstępu, albo zbrodni. (…) podpalony dom gada wielomównym językiem ognia, językiem zdyszanego epika, to o czym długo milczało łóżko, kufry, zasłony.
- Źródło: Żeby wywieść przedmioty
O Panu Cogito
[edytuj]- Herbert w pewnym sensie odwraca słowa Kartezjusza; nie tylko „myślę, więc jestem”, ale również: skoro chcę istnieć naprawdę – muszę myśleć.
- Autor: Stanisław Barańczak, O czym myśli Pan Cogito? (1974)
- Kim jest Pan Cogito? Jest właśnie człowiekiem na wskroś współczesnym, który za sobą ma wojny i zmiany ustrojów, wokół siebie – paradoksy codziennego życia, przed sobą – nadzieje i niepokoje przyszłości. Jest intelektualistą, ale nie wyodrębnia się z tłumu i nie pragnie nad nim górować; jego poczucie jednostkowej odrębności walczy o lepsze z potrzebą odnalezienia się wśród innych ludzi.
- Autor: Stanisław Barańczak, O czym myśli Pan Cogito? (1974)