Kartezjusz

Kartezjusz

Kartezjusz (fr. René Descartes, łac. Renatus Cartesius; 1596–1650) – francuski filozof, matematyk i fizyk, jeden z najwybitniejszych uczonych XVII wieku, uważany za prekursora nowożytnej kultury umysłowej.

Zasady filozoficzne

(fr. Les principes de la philosophie)

• A chociaż na podstawie dowolnego atrybutu poznaje się substancję, wszelako każdej substancji przysługuje jakaś główna własność, która konstytuuje jej naturę i istotę i do której sprowadzają się wszystkie inne własności. W ten sposób rozciągłość wzdłuż, wszerz i w głąb konstytuuje naturę substancji cielesnej; a myślenie konstytuuje naturę substancji myślącej. Bo wszystko inne, co można ciału przypisać, zakłada z góry rozciągłość i jest tylko jakąś modyfikacją rzeczy rozciągłej; tak jak wszystko, co odkrywamy w umyśle, to są tylko różne modyfikacje myślenia. Tak na przykład nigdzie indziej jak tylko w rzeczy rozciągłej można pojąć kształt, a ruch też jedynie w rozciągłej przestrzeni; ani nigdzie indziej wyobraźni czy odczuwania, czy woli jak tylko w rzeczy myślącej. Lecz na odwrót, można pojąć rozciągłość bez kształtu lub bez ruchu, a myślenie bez wyobraźni lub bez odczuwania, i to samo dotyczy rzeczy pozostałych, co oczywiste jest dla każdego, kto na tym skupi uwagę.

• Myślę, więc jestem.
  • Cogito ergo sum. (łac.)
  • Źródło: 1, 7, 10
  • Zobacz też: myślenie

Inne

• Bardzo powinny być nam podejrzane sądy przyjaciół, kiedy padają na naszą korzyść.
  • Źródło: Pisma. Antologia literatury francuskiej, wyb. Tadeusz Boy-Żeleński, PIW, s. 134.
  • Zobacz też: przyjaźń

• Całe szczęście i pomyślność naszego życia zależy od dobrego użytku, jaki zrobimy z naszych namiętności.

• Często uważałem, że ludzie małoduszni są najbardziej aroganccy i pyszni, podobnie jak wielkoduszni są najbardziej skromni i pokorni.

• Czytanie dobrych książek jest niczym rozmowa z najwspanialszymi ludźmi minionych czasów.

• Doświadczenie uczy, że ci, którymi najbardziej miotają ich namiętności, najmniej je znają.

• Filozofia uczy nas z pozorem prawdy mówić o wszystkim i przynosi podziw tych, którzy są mniej niż my uczeni.
  • Zobacz też: filozofia

• Ilekroć niezgodne są ze sobą sądy dwóch ludzi o tym samym przedmiocie, jest rzeczą pewną, iż przynajmniej jeden z nich jest w błędzie.

• Intuicja ogłada teraźniejszość.

• Istniejesz, więc i wiesz, że istniejesz, a o tym wiesz dlatego, ponieważ wątpisz.

• Jestem podległy błędom równie jak każdy inny, odrzucam jako błędne wszystkie racje, które wziąłem poprzednio za dowody.

• Jeśli ktoś postawi sobie zadanie zbadania wszystkich prawd, do których poznania rozum ludzki jest zdolny – a wydaje mi się, że to raz w życiu każdy musi uczynić, kto myśli poważnie nad tym, jak dojść do mądrości – ten zaiste za pomocą danych prawideł stwierdzi, że niczego nie można poznać pierwej od intelektu.
  • Zobacz też: poznanie

• Każdy człowiek jest zobowiązany do tego, aby przyczynić się, ile w jego mocy do dobra drugich i zaiste nic nie wart ten, kto nikomu do niczego się nie przydaje.

• Kto chce jednym spojrzeniem ująć wiele równocześnie przedmiotów, ten żadnego z nich nie widzi wyraźnie.

• Mnogość praw dostarcza często usprawiedliwienia występkom: państwo o wiele lepiej urządzone jest wówczas, gdy ma ich bardzo niewiele, ale w zamian bardzo ściśle przestrzeganych.
  • Źródło: Przykazania etyki prawniczej: księga myśli, norm i rycin, oprac. Roman Tokarczyk, wyd. Wolters Kluwer Polska, s. 50.

• Należy wierzyć jedynie temu, cośmy doskonale poznali i w co nie można wątpić.
  • Zobacz też: wiara

• Nie być użytecznym dla nikogo świadczy o braku wartości.

• Nie ma nic tak odległego, by było poza naszym zasięgiem, ani nic tak ukrytego, by nie dało się odkryć.
  • Zobacz też nauka

• Nie wystarczy mieć sprawny umysł, trzeba go jeszcze dobrze używać
  • Zobacz też: umysł

• Nienawiść jest przeciwieństwem miłości. Nie odróżnia się jednak tyle stopni i rodzajów nienawiści, co stopni i rodzajów miłości, gdyż „nie ma czasu” rozróżniać rodzajów zła, od którego się ucieka, tak jak rozróżnia się dobra, których się pragnie.

• O wszystkim należy wątpić.
  • De omnibus dubitandum est. (łac.)
  • Opis: ulubiona dewiza Karola Marksa.
  • Źródło: Medytacja o pierwszej filozofii 1 (1641)

• Obcowanie z autorami wieków minionych jest tym samym prawie, co podróżowanie.

• Pogardza się mężczyzną zazdrosnym o swą żonę, ponieważ jest to dowodem, że ma złe mniemanie o sobie lub niej.

• Prawda ma charakter bezwzględny.

• Przenosząc nasz wzrok daleko poza dziedzinę dostępną wyobraźni naszych przodków, teleskopy, te cudowne instrumenty, otworzyły drogę ku głębszemu i doskonalszemu zrozumieniu przyrody.
  • Zobacz też: teleskop

• (...) roztropność nakazuje nigdy nie ufać w zupełności tym, którzy nas chociaż raz zawiedli.

• Rzecz prawdziwa to rzecz niepowątpiewalna.

• Sposobność do wyobrażania sobie, że wszystkie rzeczy (...) wynikają w taki sam sposób wzajemnie ze siebie, a także, że nie mogą istnieć tak odlegle, do których byśmy nie dotarli (...), byleby tylko nie przyjmować za prawdziwa żadnej rzeczy, która by prawdziwa nie była, i zachowywać zawsze należyty porządek przy wyprowadzaniu jednych z drugich.

• Świadectwem przeciętności jest niezdolność do ulegania entuzjazmowi.

• Trudno jest, pracując jeno na dziełach cudzych, dokonać rzeczy bardzo doskonałych.

• Żadna logiczna definicja nie pouczy o tym, czym jest prawda.

• Żądza wiedzy, wspólna wszystkim ludziom jest chorobą, której nie można uleczyć, ponieważ ciekawość wzrasta wraz z wiedzą.