Tadeusz Różewicz

Tadeusz Różewicz (1921–2014) – polski poeta, dramaturg, prozaik. Przedstawiciel pokolenia Kolumbów.

Ocalony

Ta sekcja ma chronologiczny układ cytatów.

(z tomu „Niepokój”, 1947)

Mam dwadzieścia cztery lata
ocalałem
prowadzony na rzeź.
- Opis: pierwsze słowa wiersza.

To są nazwy puste i jednoznaczne:
człowiek i zwierzę
miłość i nienawiść
wróg i przyjaciel
ciemność i światło.

Człowieka tak się zabija jak zwierzę
widziałem:
furgony porąbanych ludzi
którzy nie zostaną zbawieni.

Szukam nauczyciela i mistrza
niech przywróci mi wzrok słuch i mowę
niech jeszcze raz nazwie rzeczy i pojęcia
niech oddzieli światło od ciemności.

Kartoteka

Poniżej znajdują się wybrane cytaty, więcej znajdziesz w osobnym haśle Kartoteka (dramat).

Nie trzymaj rąk pod kołdrą, to brzydko i niezdrowo.
- Opis: Matka do Bohatera.

Zaraz zrobimy kawę. Wprawdzie nie mam kawy, filiżanek i pieniędzy, ale od czego jest nadrealizm, metafizyka, poetyka snów.

Matka odchodzi

Poniżej znajdują się wybrane cytaty, więcej znajdziesz w osobnym haśle Matka odchodzi.

Oczy matki wszystko widzące patrzą na urodziny patrzą przez całe życie i patrzą po śmierci z „tamtego świata”.

Polityka zmieni się w kicz, miłość w pornografię, muzyka w hałas, sport w prostytucję, religia w naukę, nauka w wiarę.
- Zobacz też: kicz, polityka, pornografia

Lament

Mam lat dwadzieścia
Jestem mordercą
Jestem narzędziem
Tak ślepym jak miecz
W dłoni kata

Nie wierzę w przemianę wody w wino
Nie wierzę w grzechów odpuszczenie
Nie wierzę w ciała zmartwychwstanie

Zamordowałem człowieka
I czerwonymi palcami
Gładziłem białe piersi kobiet.

Zwracam się do was kapłani
nauczyciele sędziowie artyści
szewcy lekarze referenci
i do ciebie mój ojcze
Wysłuchajcie mnie.

Zostawcie nas

my zazdrościliśmy
roślinom i kamieniom
zazdrościliśmy psom

chciałbym być szczurem
mówiłem wtedy do niej

chciałabym nie być
chciałabym zasnąć

zapomnijcie o nas
nie pytajcie o naszą młodość
zostawcie nas

Cytaty z wierszy i prozy

Ale kto zobaczy moją matkę
w sinym kitlu w białym szpitalu
która trzęsie się
która sztywnieje
z drewnianym uśmiechem
z białymi dziąsłami

Która wierzyła przez pięćdziesiąt lat
a teraz płacze i mówi:
„nie wiem… nie wiem”.
- Źródło: Ale kto zobaczy [w:] Słowo po słowie, Wyd. Dolnośląskie, Wrocław 2003, s. 19.

a ty
kiedy patrzysz na siebie
co widzisz

widzę człowieka stworzonego
na obraz i podobieństwo boga
który odszedł
- Źródło: Obraz

biel najlepiej opisać szarością
- Źrodło: Szkic do erotyku współczesnego

Byli szczęśliwi
dawniejsi poeci
pod liściem dębu
śpiewali jak dzieci

A nasze drzewo
w nocy zaskrzypiało
I zwisło na nim
pogardzone ciało.
- Źródło: Drzewo [w:] Słowo po słowie, op. cit., s. 62.

chciałem ją kochać
w oczy zaglądać
czyste niebieskie
- Źródło: Domek z kart

co ze sobą zabrać
na tamten brzeg
nic

więc to już
wszystko
mamo

tak synku
to już wszystko

a więc to tylko tyle
tylko tyle

więc to jest całe życie

tak całe życie
- Źródło: Czas na mnie

Czy można pisać
o miłości
słysząc krzyki
zamordowanych i pohańbionych
czy można pisać
o śmierci
patrząc na twarzyczki
dzieci.
- Źródło: Świadek

Dniu mój
brylancie najpiękniejszy w świecie
domie złoty
błękitny wielorybie
łzo w moich oczach.
- Źródło: Moje usta [w:] Słowo po słowie, op. cit., s. 64.

Dopóki nie poczujesz się nieszczęśliwy, nie narodzi się w tobie „poezja”!
- Źródło: Przygotowanie do wieczoru autorskiego

Doprawdy
nie mam czasu
na skończenie
tego wiersza

kto ma teraz czas
na pisanie wierszy
- Źródło: Fragment

Dzieciństwo jest jak zatarte oblicze
na złotej monecie która dźwięczy
czysto.
- Źródło: Kasztan [w:] Słowo po słowie, op. cit., s. 17.

Jak my się kaleczymy
roztargnieni spieszący się
jak my się kaleczymy
wzajemnie okrutni w skupieniu czujni
nieomylni w zadawaniu ciosu.

Jak dobrze Jestem z tobą
tak mi serce bije
myślałem człowiek
nie ma serca.
- Źródło: Jak dobrze [w:] Słowo po słowie, op. cit., s. 22.

Jesteś koroną drzewa które rośnie we mnie od rana do nocy.
- Źródło: Drzewo z żalu

Kaliban niewolnik
nauczony ludzkiej mowy
czeka

z pyskiem w gnoju
z nogami w raju
obwąchuje człowieka
czeka.
- Źródło: Nic w płaszczu Prospera (1962)

każdy miał swojego Żyda albo księdza
w każdym siedzi ksiądz Robak
Jankiel i Konrad Wallenrod
- Źródło: Nożyk Profesora

Leżałem w ubraniu na łóżku i myślałem o tym, że stoją tu różne meble, leżą książki, wiszą obrazy, ale to wszystko nie ma sensu. Ja też tu leżę i tez nie mam sensu.
- Źródło: Nowa szkoła filozoficzna

Leżę na starym tapczanie
ze sprężyną w boku
nade mną ktoś wali młotem
pode mną ktoś wali młotem
- Źródło: Wieczór

Lubię stare kobiety
brzydkie kobiety
złe kobiety

są solą ziemi
- Źródło: Opowiadanie o starych kobietach

Moja miła ma oczy
które opadają na mnie
jak jesienny szary deszcz.
- Źródło: Kolor oczu i pytania

Mój język chce wejść
w usta dojrzałej dziewczyny.
- Źródło: ***

Na piaskach
moich snów
ktoś nakreślił znak
ryby
i odszedł.

na prześcieradłach krew
wizerunek miłości
- Źródło: ***

Nagle otworzy się okno
i matka zawoła
już czas wracać
- Źródło: Powrót

na kołkach zwykła deska,
na desce dwie litery,
tu się zaczyna groteska:
bo to nie nasze litery,
deska od trumny wyrwana,
ja serca nie mam wcale,
tu w boku zwykła rana.
- Źródło: Ławka

Nasza mała stabilizacja.
- Źródło: Świadkowie albo Nasza mała stabilizacja (1962)

Nic mi nie jest dajcie
mi spokój. Z głową w dłoniach
tak siedzę i siedzę. Jakże im
opowiem o tej długiej
i splątanej drodze.
- Źródło: Powrót

Nic nadchodzi
nic w czarodziejskim płaszczu
Prospera
nic z ulic i ust
z ambon i wież
nic z głośników
mówi do niczego
o niczym

nic płodzi nic
nic wychowuje nic
nic czeka na nic
nic grozi
nic skazuje
nic ułaskawia.
- Źródło: Nic w płaszczu Prospera (1962)

Nie patrzcie wilkiem
Na człowieka
Który pyta o wolne miejsce
W przedziale kolejowym
Zrozumcie
Inni ludzie też mają
Dwie nogi i siedzenie.
- Źródło: List do ludożerców

Od kilku lat
proces umierania poezji
jest przyspieszony.
- Źródło: Twarz. Od jakiegoś czasu (1964)

Odwróciła twarz od ściany
przecież mnie kocha
dlaczego odwróciła się ode mnie
więc takim ruchem głowy
można odwrócić się od świata
na którym ćwierkają wróble
i młodzi ludzie chodzą
w krzyczących krawatach
Ona jest teraz sama
w obliczu martwej ściany
i tak już zostanie.
- Źródło: Ściana

pisałem już bardzo długo
nagle spostrzegłem
że nie mam w ręku pióra
- Źródło: Pisałem

Poetą jest ten który pisze wiersze
I ten który wierszy nie pisze
- Źródło: Kto jest poetą

Poezja współczesna
to walka o oddech.
- Źródło: Zdjęcie ciężaru (1959)

Pomnik Kafki stanął w Pradze
oczywiście sam nie stanął
postawiono go nie pytając
czy ma chęć stać w tym miejscu
- Źródło: Tego się Kafce nie robi
- Zobacz też: Franz Kafka

Rozstępują się
straszliwe ciemności
nagromadzone nad światem
przez złych ludzi
kiedy w sercu
małego chłopca
świeci iskierka
miłości.
- Źródło: Przepaść

Róża to kwiat
albo imię umarłej dziewczyny.

Różę w ciepłej dłoni można złożyć
albo w czarnej ziemi.

Czerwona róża krzyczy
złotowłosa odeszła w milczeniu.
- Źródło: Róża

Ukołysany między morzem i białymi jak noc udami dziewczyny.
- Źródło: Muszla

Widzę szalonych którzy
chodzili po morzu
wierzyli do końca
i poszli na dno.
- Źródło: Widzę szalonych [w:] Słowo po słowie, op. cit., s. 16.

Więc to był jeden dzień
z tych najcenniejszych dni
które nigdy nie wracają.
- Źródło: Moje usta [w:] Słowo po słowie, op. cit., s. 63.

w nocy
słowo
nic
rozrasta się krzewi
gwałtownie

w dzień
traci swą
żarłoczność

wślizguje się w życie
jak nóż w mięso
- Źródło: Nic

Znów się udała ta sztuczka
naszej starej ludzkości.
- Źródło: Srebrny kłos. Udało się (1955)

życie bez boga jest możliwe
życie bez boga jest niemożliwe
- Źródło: Bez

Inne

Od stuleci na każdej wojnie gwałci się kobiety. To nawet przyjemne zajęcie, sam też bym czasem zgwałcił, jakbym dogonił. Ale noga mnie boli, kolano.
- Opis: o gwałceniu kobiet.
- Źródło: wywiad z Tadeuszem Różewiczem, „Gazeta Wyborcza”, 27 stycznia 2000

Seks jest jedną z najpotężniejszych religii współczesności. Nie waham się stwierdzić, że ma największą ilość wyznawców i to wyznawców praktykujących… Seks ma na swoje usługi cały świat.
- Źródło: biuroliterackie

O Tadeuszu Różewiczu

Centralnym punktem tego autobiografizmu [Różewicza] jest „małe miasteczko północy”. Radomsko, rodzinne miasto pisarza, to środkowa Polska, niczym się nie wyróżniająca. Na mapie nie jest żadnym punktem ogniskowym, to nie Wilno ani Lwów, Gdańsk, Kraków, a jednak bardzo polskie miejsce, przyrodniczo, kulturalnie, socjologicznie, geograficznie, krajobrazowo. Różewicz wychodzi z tego miejsca w świat, skomplikowany i przemieszany po drugiej wojnie światowej. Ale symbolicznie ciągle wraca do miasteczka, najważniejsze narracje zaczyna od punktu zero, punktu wyjścia.
- Autor: Wojciech Browarny
- Źródło: Małgorzata Matuszewska, Rok Tadeusza Różewicza, znawcy nas samych, „Polska Gazeta Wrocławska” nr 82, 8 kwietnia 2011, dodatek
- Zobacz też: Radomsko

Zobacz też

Pokolenie Kolumbów