Herbert Spencer
Herbert Spencer
Herbert Spencer (1820–1903) – angielski filozof i socjolog.
Instytucje zawodowe
[edytuj]- Jeżeli bowiem zwrócimy uwagę nie na plotki historyczne, lecz na przypadkowo od czasu do czasu ujawniane fakty, tyczące się zmian w organizacji społecznej, i jeżeli porównamy takie zmiany, widoczne w jednym społeczeństwie, ze zmianami, widocznymi w innych, to wówczas "rzuci się w oczy", jak mówią Francuzi, prawda, że rozmaite urządzenia zawodowe pochodzą od urządzeń kościelnych.
- Jeśli we własnych czasach naszych opowiadacz anegdoty lub roznosiciel gorszącej historyjki uczuwa chętkę zrobienia opowieści swej bardziej zajmującą przez rozjęcie szczegółów jaskrawych, to tembardziej za czasów pierwotnych, kiedy do prawdy przywiązywano mniej wartości, niż dzisiaj, opowiadania bywały krok za krokiem przekręcane w miarę, jak przechodziły z ust do ust.
- Nie zdaje się więc być rzeczą nieprawdopodobną, iż brak tej wiary w nieśmiertelnego boga i zależny odeń brak trwałej czci jakiegoś boga wogóle jest przyczyną główną przejściowej przyrody monarchji afrykańskich.
- Podczas tych wieków ciemnoty, które nastąpiły z upadkiem cesarstwa Rzymskiego, nie istniało nic, co możnaby nazwać nauką, Kiedy jednak, wraz ze stopniowem ustalaniem się ponownego ładu, zaczęła się odradzać nauka, zaświtała ona, jak niegdyś pośród ludzi wykształconych, w łonie stanu kapłańskiego.
- Sztuka muzyczna, rozwinięta na wzorach kościelnych, wywierając wpływ na prostą ludową muzykę świecką, zaczęła wytwarzać z niej te wyższe rodzaje muzyki, które dziś znamy.
- Tak dawno już sędziowie nasi przestali posiadać jakiekolwiek cechy duchowe, że dziś zdanie, iż sędziowie byli niegdyś kapłanami, jest niespodzianką dla przeciętnego obywatela.
- Tak u Kaffirów tańce wojenne stanowią część najważniejszą ćwiczeń, i mężczyźni biorą w nim częsty udział; powiadają także, iż poruszenia Zuluów podczas wielkich tańców są podobne do obrotów wojennych.
- Te same dążności, za których sprawą powiastki o wodzach w czasach pierwotnych rozwijały się w mitologiczne opowieści o bogach, zrobionych z tych wodzów, te same dążności działały powszechnie, powodując koniecznie w opowiadaniach o żywotach ludzi przesadę, która je wielce przekręcała.
- W chrześcijaństwie, jak niegdyś w Grecji, powstały dramaty religijne, wykonywane przez kapłanów, i odtwarzające wypadki z życia Chrystusa oraz Świętych; jeśli nasz dramat świecki nie pochodzi bezpośrednio od owych dramatów religijnych chrześcijańskich, tedy pośrednio pochodzi od pierwotnego dramatu religijnego pogańskiego.
- W pierwszych tedy czasach, jedynie dla braku innych przedmiotów, budzących ciekawość, rozmowa, po gawędzie o przewagach osobistych na łowach lub w potyczce z dnia ubiegłego, często powracać będzie do zawsze zajmującego opowiadania o świetnych czynach wielkiego wodza, o jego zwykłych sprawach, o jego dosadnych powiedzeniach.
- W Rzymie nadto, jak i w Grecji, z biegiem wypadków z religijnych przedstawień muzycznych powstały przedstawienia świeckie, i weszło w zwyczaj pielęgnowanie muzyki, jako sztuki, dostarczającej zadowolenia i zabawy.
Jednostka wobec państwa
[edytuj]- Gdyż przemysł prywatny niezdolny do walki z konkurencją państwa, mogącego wszystkim rozporządzać dowolnie „zniknie powoli”, podobnie jak zniknęło wiele szkół wolnych wobec zakładów poddanych nadzorowi administracji państwowej. W ten sposób urzeczywistni się ideał socjalistów.
- Jedną z prawd politycznych najpowszedniej znanych jest, że w biegu rozwoju społecznego, zwyczaj poprzedza prawo; i że zwyczaj raz silnie ugruntowany, staje się prawem przyjmując uświęcenie urzędowe i określoną formę. Widocznie zatem liberalizm tworząc ograniczenia w czasach ubiegłych otwierał drogę i samej zasadzie ograniczeń.
- Nie tylko socjaliści, lecz nadto mniemani liberalni, którzy im przygotowują drogę, sądzą że biorą się zręcznie do rzeczy błędy ludzkości mogą być poprawione wpływem dobrych instytucji.
- Liczne przeobrażenia dokonane przez akty parlamentu, w połączeniu z wielu innymi mającymi się dokonać, doprowadzą wkrótce do państwowego socjalizmu i zjednoczą się w potężnej fali jaką nieznacznie wezbrały
- Ponieważ, dzięki prawu o ubogich, rozwijał się w ciągu całych pokoleń brak przezorności w ludziach, ponieważ pod wpływem tegoż prawa liczba osób nieprzezornych znakomicie się powiększyła, przeto dzisiaj zamierzają niektórzy klęskom, wynikłym z przymusowej dobroczynności zaradzić przez wprowadzenie przymusowych ubezpieczeń.
- Przypuszczam że ci którzy ustanowili, zmieniali i wykonywali starożytne prawo o ubogich, są odpowiedzialni za wytworzenie straszliwej demoralizacji, której skutki nie znikną po wielu pokoleniach
- Tak samo jak prawdziwy liberalizm czasów ubiegłych walczył przeciw monarsze zamierzającemu rządzić samowładnie, tak samo też za dni naszych prawdziwy liberalizm będzie walczył z parlamentem pragnącym posiąść takąż władzę.
- W istocie im więcej się powiększa interwencja państwa, tym więcej rozszerza się to mniemanie pomiędzy obywatelami, że wszystko winno być czynione dla nich, a nic przez nich.
- Zadaniem liberalizmu w przeszłości było zakreślenie granic władzy królów. Zadaniem rzeczywistego liberalizmu w przyszłości będzie ograniczenie władzy parlamentów.
Zasady etyki
[edytuj]- Chociaż w potocznych gawędach naszych o etyce mało się zwraca uwagi na to, a jednak widocznym jest fakt, że, ponieważ szczęście i smutek są zarażliwemi, więc takie pamiętanie o sobie, które prowadzi do zdrowia i wesołego usposobienia, jest dobrodziejstwem dla innych, a przeciwnie, zaniedbywanie siebie, prowadzące do niezdrowia cielesnego lub duchowego, złym jest względem innych uczynkiem.
- Niepodobna więc uniknąć wniosku, iż nazywając dobrem postępowanie sprzyjające życiu, a złem sprzeciwiające się lub szkodzące jemu, a za zatem zgadzając się, iż życie jest błogosławieństwem, ale nie przekleństwem, koniecznie przychodzimy do twierdzenia, że postępowanie jest złem lub dobrem stosownie do tego, czy ostatecznym wynikiem jego jest przyjemność, czy przykrość.
- Oczywiście tedy każdy musi być egoistą do pewnego stopnia, choćby tylko dlatego, aby innym dać możność bycia altruistami. Tak więc, jeżeli wszyscy obierają sobie za cel wyłączny szczęśliwość powszechną, to suma szczęścia nietylko że zgoła większą się nie staje, lecz owszem znika zupełnie.
Inne
[edytuj]- Bardzo często głupia i próżna dziewczyna, która nie myśli o niczem innem, tylko o strojach i rozrywkach, staje się oddaną żoną i pełną poświęcenia matką; również bardzo często młodzieniec, odznaczający się charakterem złym i niesympatycznym, staje się doskonałym mężem i troskliwym ojcem.
- Źródło: Etyka stosunków płciowych
- Dalej widoczna, że ci, którzy stoją u steru wychowania wraz z publicznością są tego zdania, że miarą wykształcenia jest suma nabytych wiadomości. Gdy tymczasem daleko właściwiej byłoby mierzyć wykształcenie zdolnością zużytkowania nabytych wiadomości tak dla celów życia praktycznego, jako też i dla samodzielnego naukowego badania.
- Źródło: Wstęp do socyjologii
- Działalność małżeństwa można rozdzielić na dwie grupy: pierwszą tworzącą i podtrzymującą życie osobnika, i drugą, pomagającą życiu rasy.
- Źródło: Etyka stosunków płciowych
- Głosowanie nie ma wartości samo przez się. Reprezentaeyja ludowa nie jest dobrodziejstwem bezwzględnem. Są to tylko środki, prowadzące do pewnego celu, a celem tym jest podtrzymanie takich stosunków społecznych, wśród których każdy obywatel mógłby życie swe urządzić bez większych przeszkód niż te, które z wzajemnych praw wszystkich wynikają, — zapewnienie każdemu obywatelowi wszystkich sprawiedliwych korzyści, przez działalność jego osiągniętych. Wartość środków powinna być ceniona według stopnia osiągnięcia tego celu.
- Źródło: Wstęp do socyjologii
- Idee, które powstają nagle, na ogół nie są prawdziwe.
- Zobacz też: idea
- Jeśli powstaje pytanie: dlaczego rząd tego a tego dla nas nie robi? to z pytaniem tem nie łączy się myśl, dlaczego rząd nie wkłada swych rąk do naszych kieszeni, i nie obraca tego, co ztąd wydostał, na opłacenie urzędników, którzyby to zamiast nas wypełnili, lecz ta myśl: dlaczego rząd ze swych niewyczerpanych środków nie świadczy nam tego dobrodziejstwa?
- Źródło: Wstęp do socyjologii
- Jeśli się naród przecenia, to staje się pochopny do napaści, i robi się zuchwałym; jeśli zaś za mało trzyma o sobie, to innych zachęca do wykroczeń, gdyż niedostatecznie obstaje przy swych prawach, a nadto, nie mając za ufania we własne siły i instytucyje, zniechęca się do pracy i postępu.
- Źródło: Wstęp do socyjologii
- Każdy człowiek obdarzony jest wolnością, by robić wszystko czego chce, pod warunkiem, że nie narusza to identycznej wolności innych.
- Źródło: Ken Schoolland, Przygody Jonatana
- Zobacz też: wolność
- Nie można się uchylić od obowiązków, jakie nakłada na nas natura, chociażbyśmy robili nadludzkie wysiłki. Wszelkie nawet najmniejsze usiłowania, aby uchylić się od tej surowej dyscypliny, poddadzą nas tylko jeszcze surowszej.
- Źródło: Etyka stosunków płciowych
- Opinie ostatecznie są kształtowane przez uczucia, nie rozum.
- Opinion is ultimately determined by the feelings, and not by the intellect. (ang.)
- Źródło: Social Statics, or The Conditions essential to Happiness specified, and the First of them Developed, John Chapman, Londyn 1851, rozdział 30.
- Zobacz też: uczucie, rozum
- Praca, przedsięwzięcia, wynalazki, ulepszenia zawdzięczają zarówno swoje powstanie jak i obecny swój byt tej zasadzie, że każdy z nas dba więcej o zaspokojenie swych potrzeb jak potrzeb bliźniego. Jeżeli zaś jest faktem, że w tej zasadzie leży źródło wszelkiej ekonomicznej czynności, to nie ulega kwestyi, że bezwzględny altruizm zniósłby wszystkie obecne społeczne organizacyje.
- Źródło: Wstęp do socyjologii
- Prawidłowe wypełnianie obowiązków rodzinnych doprowadzi do tego, iż dzieci będą troskliwie pielęgnować swych rodziców staruszków, co w dzisiejszych czasach tylko rzadko spotkać można.
- Źródło: Etyka stosunków płciowych
- Spytajmy się tylko, coby ztąd wynikło, gdyby A., B., C. i D odmawiali sobie wszelkiej przyjemności z tego powodu, że ktoś inny mógłby jej pożądać, a ten inny również stanowczo się jej wyrzekł z sympatyi dla bliźniego — rozważmy tylko, jakie zamieszanie, ile nieporozumień i jaki ubytek przyjemności ztądby dla wszystkich powstał a zrozumiemy, iż czysty altruizm, sprowadziłby w społeczeństwie tak samo położenie bez wyjścia, jak i czysty egoizm.
- Źródło: Wstęp do socyjologii
- Stan kwitnący lub upadek gatunku zależą w całości od tego, jakie będzie potomstwo, w każdym oddzielnym wypadku małżeństwa, dobre czy złe.
- Źródło: Etyka stosunków płciowych
- To tylko wiadomo napewno: ani jeden wywód nie zasługuje na uwzględnienie, jeżeli nie zgadza się z tą niepodlegającą żadnej wątpliwości prawdą, że interesy rasy zawsze powinny mieć pierwszeństwo przed interesami jednostki.
- Źródło: Etyka stosunków płciowych
- U ludzi, tak samo jak i u niższych stworzeń, źle wykarmione i wychowane potomstwo niższego typu, ginie w walce o byt z dobrze wyhodowanym potomstwem typu wyższego; taką walkę wytrzyma jedno, najwyżej dwa pokolenia, w końcu jednak potomstwo takie ginie z pożytkiem dla społeczeństwa.
- Źródło: Etyka stosunków płciowych
- U ludzi tak samo jak i u wszystkich niższych stworzeń, zwierząt, według potrzeb gatunku, można sądzić o prawidłowości lub nieprawidłowości stosunków płciowych; przez nieprawidłowe stosunki płciowe przynosi się wielką krzywdę potomstwu, które cierpi tak pod względem ilości jak i jakości- a następstwem tego wszystkiego jest degradacja i wymieranie gatunków.
- Źródło: Etyka stosunków płciowych
- Wystarczy wspomnieć tylko, że pierwiastek romantyczny miłości gra główną rolę w wyobraźni, która wyraża się w formie takich literackich i artystycznych dzieł, jak dramat, poezya i muzyka, a wtedy zrozumiemy, że wszystko, co powstaje przeciwko miłości, dąży do zmniejszenia, jeżeli nie do zupełnego zniszczenia tych głównych i niezbędnych przyjemności, które wypełniają wolne chwile naszego życia.
- Źródło: Etyka stosunków płciowych
- Z ksiąg żydowskiego nowego testamentu czerpiemy naszą religiją miłości. Epos zaś Rzymian i Greków stał się dla nas ewangieliją naszej religii nienawiści.
- Źródło: Wstęp do socyjologii
- Z początku były zupełnie nieprawidłowe stosunki płciowe; najpierw wprowadzone zostały takie obyczaje, które najbardziej sprzyjały egzystencyi społecznej, zostały one wprowadzone nie dlatego, iż ludzie przyszli do przekonania, iż jest to koniecznem, lecz dlatego, iż przekonali się z doświadczenia, iż społeczeństwa z podobnemi mniej przygotowanemu obyczajami muszą bezwarunkowo zginąć.
- Źródło: Rozwój stosunków płciowych
- Żywić nieudolnych kosztem zdolnych jest wielkiem okrucieństwem. Jestto umyślne gromadzenie nędzy dla przyszłych pokoleń. Niema dla potomstwa okrutniejszej spuściżny jak coraz bardziej wzrastająca ludność głupców, leniwych i zbrodniarzy. Pomagać złym, żeby się rozmnażali, znaczy w gruncie rzeczy to samo, co rozmyślnie wychowywać dla potomstwa wielką ilość wrogów.
- Źródło: Wstęp do socyjologii
O Herbercie Spencerze
[edytuj]- Oto ostatnia pozostałość deizmu angielskiego z XVIII wieku; oto ostatni wysiłek hipokryzji angielskiej w celu obalenia filozofii Hobbesa i Spinozy; oto ostatnie przeniesienie transcendentalizmu do nauki pozytywnej; oto ostatni kompromis między kretynizmem egoistycznym pana Benthama a kretynizmem altruistycznym Rabbiego…; oto ostatnia próba inteligencji mieszczańskiej uratowania, wraz ze swobodą badań i wolną konkurencją w świecie ziemskim, zagadkowego strzępka wiary w życie zagrobowe…
- Autor: Antonio Labriola, Z rozmów o socjalizmie i filozofii (Listy do J. Sorela), Szkice o materialistycznym pojmowaniu dziejów, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1961, s. 375.
- Opis: o dorobku filozoficznym Spencera.
- Zobacz też: Jeremy Bentham