François Villon

Drzeworyt z domniemanym wizerunkiem François Villona z wydania Wielkiego testamentu z 1489

François Villon (właśc. François de Montcorbier; 1431–1463) – francuski poeta.

• Deszcze nas biednych do szczętu wyprały,
  Do cna zczerniło, wysuszyło słońce;
  Sępy y kruki oczęta zdzióbały,
  Włoski w brwiach, w brodzie, wydarły chwiejące;
  Nigdy nam usieść ni spocząć nie wolno;
  Tu, tam, na wietrze kołyszem się wolno;
  Wciąż nami trąca wedle swego dechu,
  Ptactwo nas skubie raz wraz bez wytchnienia:
  Nie day Bog przystać do naszego cechu,
  Lecz proście dla nas wszytkich odpuszczenia!
  • Opis: ballada napisana w 1463 w więzieniu, gdy czekał na wykonanie wyroku śmierci, jednak Parlament paryski, najwyższy sąd Francji, nieoczekiwanie zamienił mu karę śmierci na wygnanie.
  • Źródło: La ballade des pendus (pol. Ballada o wisielcach); cyt. za: Nagrobek w formie ballady, który Wilon sporządził dla siebie y swoich kompanów, nadziewając się bydź z nimi powieszony [w:] Wielki Testament, przeł. Tadeusz Boy-Żeleński

• Gdzie są niegdysiejsze śniegi!
  • Mais où sont les neiges d'antan? (fr.)
  • Opis: z fragmentu ballady wykorzystanego w piosence Georgesa Brassensa pod tym samym tytułem.
  • Źródło: Ballade des dames du temps jadis (pol. Ballada o paniach minionego czasu) [w:] Le Grand Testament (1461)

• (…) Joanna, dobra Lotarynka, którą Anglicy spalili w Rouen
  • (…) Jehanne la bonne Lorraine, qu'Englois brulerent à Rouan (fr.)
  • Źródło: Ballade des dames du temps jadis (pol. Ballada o paniach minionego czasu) [w:] Le Grand Testament (1461)
  • Zobacz też: Joanna d'Arc

• Nie pytay, kędy hoże dziewki
  Idą stąd, y na iakie brzegi,
  Iżbyś nie wspomniał tey przyśpiewki:
  Ach, kędyż są drzewiejsze śniegi!
  • Prince, n’enquerez de sepmaine
    Où elles sont, ne de cest an,
    Que ce refrain ne vous remaine:
    Mais où sont les neiges d’antan! (starofrancuski)
  • Źródło: Wielki testament, przeł. Tadeusz Boy-Żeleński

• Nikt się od śmierci nie wykupi
  Za berło ani za talara…
  • Źródło: Wielki testament, przeł. Tadeusz Boy-Żeleński

• Potrzeba ludzi pcha do zbrodni,
  A głód wywabia wilki z boru.
  • Nécessité faict gens mesprendre,
    Et faim saillir le loup des boys. (fr.)
  • Źródło: Wielki testament, przeł. Tadeusz Boy-Żeleński

• Wiem, jak odróżnić konia od muła,
  Wiem, jaki ciężar mogą unieść,
  Wiem, kim są Beatrycze i Belet,
  Wiem, kiedy można wygrać, a kiedy przegrać,
  Wiem, co jest na jawie, a co we śnie,
  Wiem, jaka jest potęga Rzymu,
  Wiem, jak wywiedziono Czechów w pole,
  Wiem to wszystko, ale nie wiem nic o sobie.
  • Je congnois cheval et mulet,
    Je congnois leur charges et leur somme,
    Je congnois Bietrix et Belet,
    Je congnois gect qui nombre assomme,
    Je congnois visïon et somme,
    Je congnois la faulte des Boesmes,
    Je congnois le pouoir de Romme,
    Je congnois tout, fors que moy mesmes. (fr.)
  • Źródło: Ballades des menus propos (pol. Ballada o drobnostkach) [w:] Le Grand Testament (1461)

• Zaliż nie lepiey pod łachmanem,
  Bydź żywym, niźli leżeć w grobie,
  Z tem, żeś był kiedyś wielkim panem?
  • Źródło: Wielki testament, przeł. Tadeusz Boy-Żeleński

O François Villonie

• W 1455 roku dwudziestoczteroletni Villon zamordował księdza, zrobił to jednak w samoobronie, dlatego został ułaskawiony. Nie skłoniło go to do zachowania ostrożności – poeta musi też jeść. (…) Jego życie pełne przygód pięknie odzwierciedlało niepewne czasy (…). Villon po drodze dołączył do jednej z wielu band rabusiów, przez które w ostatnich dniach wojny stuletniej Francja i Burgundia stały się niebezpieczne. Co innego mieli robić bezrobotni najemnicy? Ciężka szkoła życia zaowocowała niezapomnianymi wersami.
  • Autor: Bart van Loo, Burgundczycy. Książęta równi królom, przeł. Małgorzata Woźniak-Diederen, wyd. Znak, Kraków 2024, s. 451.