Jan Pawlica
Jan Eugeniusz Pawlica (1930–2021) – polski filozof, doktor habilitowany, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, specjalista w zakresie aksjologii i etyki.
O konfliktach i postawach moralnych (1973)
[edytuj](Wydawnictwo Literackie, Kraków 1973)
- Dla drobnomieszczańskiej mentalności nieodłącznym będzie egoizm w zakresie gromadzenia dóbr materialnych, niekoniecznie natomiast w odniesieniu do dóbr duchowych; jedynie jego ogólne nastawienie do wartości duchowych może odbić się ujemnie na wszechstronnym rozwoju jego najbliższych.
- Źródło: s. 172.
- Egzystencjalizm – przyjmując, że moralność jest czymś nowym w każdym jednostkowym akcie wyboru – tak dalece indywidualizuje swoją „moralność estetyczną”, że aż przekreśla szansę wydobycia cech wspólnych zjawisk moralnych. Bagatelizując etykę, prawo, pedagogikę jako dyscypliny nieprzydatne dla człowieka ze względu na jego wolność wyboru, odrzucając pomoc nauk szczegółowych w wyjaśnianiu bytu egzystencji ludzkiej, egzystencjalizm nie podejmuje prób zdefiniowania moralności, aczkolwiek problematyka ta znajduje się w centrum jego zainteresowań. Paradoks ten ułatwia zrozumienie, dlaczego egzystencjalizm nie wychodzi poza ramy ujęć eseistycznych i literackich.
- Źródło: s. 36.
- Zobacz też: egzystencjalizm
- Etyka właściwa odgrywa doniosłą rolę wobec etyki opisowej, ponieważ bez niej trudno byłoby o definicję moralności i prawidłową interpretację faktu moralnego, jak również względem technologii etycznej, która także nie może obejść się bez wartości etycznych, gdyż ona to właśnie odrzuca rozwiązania kodeksowe.
- Źródło: s. 16.
- Zobacz też: etyka normatywna, etyka opisowa
- Jedną z podstawowych cech moralności socjalistycznej wyprowadzoną z marksistowskiej zasady etycznej jest postulat wszechstronnego i harmonijnego rozwoju człowieka rozwijającego zarówno swoje wartości intelektualne, moralne jak i wartości fizyczne.
- Źródło: s. 175.
- Każda elementarna wartość etyczna, będąc pojęciem abstrakcyjnym, może mieć swoje przeciwieństwo, założone teoretycznie i logicznie.
- Źródło: s. 123.
- Nade wszystko zaś do pozytywnej najnowszej tradycji zaliczyć wypada stałe umacnianie się ludowego państwa i jedności moralno-politycznej narodu oraz kierowniczej roli partii w procesie konstruktywnego, choć oczywiście nie idealnego, socjalistycznego budownictwa.
- Źródło: s. 166.
- Okazuje się, że norma etyczna i dobro moralne, ujęte w kodeksie etycznym i uznane za jedyny przedmiot i fundament etyki w znaczeniu właściwym, nie tylko nim nie są i być nie mogą ze względów formalnych, ale że mają ponadto przeciwko sobie tak zasadnicze fakty i argumenty historyczne, socjodemograficzne i psychologiczne, iż w żadnym wypadku nie mogą pozostać cennymi ujęciami etycznymi dla żyjącego w systemie socjalistycznym człowieka.
- Źródło: s. 110.
- Zobacz też: socjalizm
- Sądzę, że gdybyśmy chcieli zrozumieć poglądy i postawy moralne tłumacząc je li tylko przyczynami własnego środowiska, to niewątpliwie uwadze naszej mogłyby ujść pewne uniwersalistyczne aspekty, jakie mają miejsce w moralności, które można pojąć dopiero po chwili namysłu nad przyczynami o szerszym światowym zasięgu.
- Źródło: s. 161.
- W każdym konflikcie moralnym istnieje także aspekt psychologiczny. Jednostki wchodzące w konflikt określają obiekt swych dążeń własną pozycją społeczną czy własną wartością. Wielkość danego konfliktu i jego głębokość są zależne nie tylko od obiektywnych zjawisk społecznych, ale i od subiektywnych interpretacji i odczuć jednostki uwikłanej w konflikt.
- Źródło: s. 183.
- Warto też wskazać na postępującą autonomizację wartości etycznych w indywidualnej świadomości człowieka i jego odwrócenie się od heteronomicznie zadekretowanych kodeksów etycznych. Ugruntowuje się coraz głębsze i szersze przekonanie, że do tego, żeby być moralnym, niepotrzebny jest kodeks etyczny. W działaniu moralnym ludzie coraz częściej kierują się własnymi świadomymi przekonaniami o słuszności wartości etycznych. Istnieją powszechne odczucia, że kodeksy etyczne nie pomagają w rozwiązywaniu konfliktów moralnych.
- Źródło: s. 180.
- Współcześnie „etyka” bywa równie często używanym słowem jak „moralność”, co bynajmniej nie oznacza, że osiągnięto poprawność terminologiczną. O ile w teoriach uczyniono ogromny wysiłek, by nadać tym terminom jednoznaczny sens, o tyle w praktyce społecznego życia moralnego ludzie korzystają z nich w dalszym ciągu dość dowolnie.
- Źródło: s. 6.