Ludwig Wittgenstein

Z Wikicytatów, wolnej kolekcji cytatów
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ludwig Wittgenstein, 1910

Ludwig Josef Johann Wittgenstein (1889–1951) – austriacki filozof.

Tractatus Logico-Philosophicus[edytuj]

  • 1. Świat jest wszystkim, co jest faktem.
    • 1. Die Welt is alles, was der Fall ist.
  • 1.1 Świat to ogół faktów, nie rzeczy.
    • 1.1. Die Welt ist Gesamheit der Tatsachen, nicht der Dinge. (niem.)
  • 2.013 Każda rzecz jest niejako w przestrzeni możliwych stanów rzeczy. Przestrzeń tę mogę pomyśleć sobie jako pustą, ale nie mogę sobie pomyśleć rzeczy bez przestrzeni.
    • 2.013 Jedes Ding ist, gleichsam, in einem Raume möglicher Sachverhalte. Diesen Raum kann ich mir leer denken, nicht aber das Ding ohne den Raum. (niem.)
  • 2.02 Przedmiot jest prosty.
    • 2.02 Der Gegenstand ist einfach. (niem.)
  • 2.021 Przedmioty stanowią substancję świata. Dlatego nie mogą być złożone.
    • 2.0211 Die Gegenstände bilden die Substanz der Welt. Darum können sie nicht zusammengesetzt sein.
  • 2.0232 Nawiasem mówiąc: przedmioty są bezbarwne.
    • 2.0232 Beiläufig gesprochen: Die Gegenstände sind farblos. (niem.)
  • 2.024 Substancja jest tym, co istnieje niezależnie od tego, co jest faktem.
    • 2.024 Die Substanz ist das, was unabhängig von dem was der Fall ist, besteht. (niem.)
  • 2.027 To, co stałe i trwałe, oraz przedmiot, są jednym i tym samym.
    • 2.027 Das Feste, das Bestehende und der Gegenstand sind Eins. (niem.)
  • 2.0271 Przedmiot jest tym, co trwałe i stałe; konfiguracja – tym, co zmienne i nietrwałe.
    • 2.0271 Der Gegenstand ist das Feste, Bestehende; die Konfiguration ist das Wechselnde, Unbeständige. (niem.)
  • 2.04 Ogół istniejących stanów rzeczy jest światem.
    • 2.04 Die Gesamtheit der bestehenden Sachverhalte ist die Welt. (niem.)
  • 2.05 Przez ogół istniejących stanów rzeczy wyznaczone jest również to, jakie stany rzeczy nie istnieją.
    • 2.05 Die Gesamtheit der bestehenden Sachverhalte bestimmt auch, welche Sachverhalte nicht bestehen. (niem.)
  • 2.06 Istnienie i nieistnienie stanów rzeczy jest rzeczywistością. (Istnienie stanów rzeczy nazywamy też faktem pozytywnym, nieistnienie – negatywnym.)
    • 2.06 Das Bestehen und Nichtbestehen von Sachverhalten ist die Wirklichkeit. (Das Bestehen von Sachverhalten nennen wir auch eine positive, das Nichtbestehen eine negative Tatsache.) (niem.)
  • 5.6 Granice mojego języka oznaczają granice mojego świata[1].
    • 5.6 Die Grenzen meiner Sprache bedeuten die Grenzen meiner Welt. (niem.)
  • 6. 4311 Śmierć nie jest epizodem życia. Śmierci się nie doświadcza.
    • 6. 4311 Der Tod ist kein Ereignis des Lebens. Den Tod erlebt man nicht. (niem.)
  • 6.5 Dla odpowiedzi, której sformułować się nie da, nie da się także sformułować pytania.
    Nie ma żadnej z a g a d k i.
    Jeżeli da się w ogóle postawić pytanie, to m o ż n a również na nie odpowiedzieć.
    • 6.5 Zu einer Anwort, die man nicht aussprechen kann, kann man auch die Frage nich aussprechen.
      D a s R ä t s e l gibt es nicht.
      Wenn sich eine Frage überhaupt stellen läst, so k a n n sie auch beantworten werden.
      (niem.)
  • 7. O czym nie da się mówić, to się musi przemilczeć.
    • 7. Wovon man nicht sprechen kann, darüber muss man schweigen. (niem.)
  • Aby móc nakreślić granicę myśli, powinniśmy poznać obie strony tej granicy (…), musielibyśmy umieć pomyśleć, czego nie można pomyśleć.
  • Jeżeli USA nie dostarczą nam czasopism detektywistycznych, nie będziemy im mogli dostarczyć filozofii i w ten sposób w ostateczności to Ameryka będzie stratna.
    • Źródło: list do Normana Malcolma, luty 1940 [za:] N. Malcolm, Ludwig Wittgenstein. A Memoir
  • Kiedy czytam wasze czasopisma, często dziwię się, jak ktokolwiek może czytać „Mind” z całą jego impotencją i bankructwem, kiedy mogliby czytać czasopisma Street&Smith. Niech będzie, każdemu swoje.
    • Źródło: list do Normana Malcolma, luty 1940 [za:] N. Malcolm, Ludwig Wittgenstein. A Memoir
  • Nie wystarczy dużo wiedzieć, aby być mędrcem.

O pewności[edytuj]

(wyd. Biblioteka Aletheia, Warszawa 1993, tłum: Małgorzata Sady i Wojciech Sady)

  • Pewność jest jak gdyby tonem, jakim stwierdza się stan rzeczy, lecz nie wnioskuje się z tonu o tym, że ma się słuszność.
  • Ale pamiętaj: jeśli nawet rachunek [matematyczny] jest dla mnie czymś ustalonym, to jest to tylko decyzja dla celów praktycznych.
  • Nie jest mianowicie prawdą, że – w miarę jak przechodzimy od planety do mojej własnej ręki – pomyłka staje się coraz bardziej i bardziej nieprawdopodobna. Ale w pewnym punkcie jest ona już nie do pomyślenia.

Uwagi różne[edytuj]

  • Ambicja zabija myśl.
    • Źródło: Uwagi różne, 1948.
  • Oby Bóg dał filozofowi wgląd w to, co leży przed oczyma wszystkich.
    • Źródło: Uwagi różne, 1947.
  • Pozostaw czytelnikowi to, co on sam potrafi.
    • Źródło: Uwagi różne, 1948.
  • Stawiam niezliczone niestosowne pytania. Gdybym tylko zdołał przedrzeć się przez ten las.
    • Źródło: Uwagi różne, 1947.
  • Wzajemne pozdrowienie filozofów powinno brzmieć: Nie spiesz się!
    • Źródło: Uwagi różne, 1949.

Inne[edytuj]

  • Filozofia niczego nie wyjaśnia i z niczego nie wyciąga wniosków – sprawia jedynie, że dostrzegamy rzeczy, które bez niej mogłyby ujść naszej uwadze. A jeśli wszystko jasno widzimy, nie ma już nic, co trzeba by objaśniać. Kto wie, może dlatego, że to co przed nami jest ukryte, wcale nas nie interesuje.
    • Źródło: Philosophical Investigations (1953), Blackwell Publishing, s. 126.
    • Zobacz też: filozofia

O Ludwigu Wittgensteinie[edytuj]

  • Jako człowiek był osobowością niezbyt wysokiej próby, niezrównoważoną i autocentryczną. Ale w tym niezrównoważonym autocentryku zapalił się raz błysk geniuszu i tak powstał jego słynny Traktat – jedyne naprawdę wielkie dzieło filozoficzne, jakie wydał wiek XX.
    • Autor: Bogusław Wolniewicz
    • Źródło: Tomasz Sommer, Wolniewicz zdanie własne, Wydawnictwo 3S Media, Warszawa 2010
  • Wittgenstein miał pecha stać się przedmiotem uwielbienia całego tłumu opacznie pojmujących go zwolenników, którzy dzielą z nim niechęć do nauki, lecz nie jego wizję.
    • Autor: Daniel Dennett
    • Źródło: Natura umysłów, CIS, Warszawa 1997, tłum. Witold Turopolski
  • Na kulcie Wittgensteina traci filozofia, kult ten bowiem stoi na drodze badawczego i krytycznego dostępu do jego dzieła. Wittgensteina nie będzie, dopóki będzie jego kult.
    • Autor: Bohdan Chwedeńczuk
    • Źródło: Odczarować Wittgensteina, posłowie do własnego tłumaczenia traktatu O pewności

Przypisy[edytuj]

  1. „Słynną tezę 5.6 zachowaliśmy w utartym już w naszej literaturze filozoficznej przekładzie oddającym «bedeuten» jako «oznaczają». Trzeba jednak podkreślić, że jest to przekład mylący, gdyż nie chodzi tu o oznaczanie w sensie stosunku semantycznego, ani też o oznaczanie w sensie tożsamości denotatów. «Bedeuten» znaczy bowiem w niemczyźnie także «dać do zrozumienia» (pośrednio, lecz stanowczo) i to właśnie znaczenie zdaje się Wittgenstein mieć na myśli. Trafniejszym przekładem tej tezy byłoby zdanie: «Granice mego języka wskazują granice mego świata.»” – Bogusław Wolniewicz, wstęp do Tractatus Logico-Philosophicus, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970.