Edward Abramowski

Z Wikicytatów, wolnej kolekcji cytatów

Edward Abramowski (1868–1918), polski filozof i działacz polityczny.

Spis treści 1 Państwo / władza 2 Patriotyzm 3 Kapitalizm 4 Socjalizm 5 Demokracja 6 Rewolucja 7 Pacyfizm 8 Egalitaryzm 9 Religia 10 Wolność 11 Zobacz też

[edytuj] Państwo / władza

• I tak samo państwo zaniknie samo przez się, gdy rozerwany będzie wszelki łącznik między potrzebami życia ludzkiego a instytucjami państwowymi, gdy lud odmówi wszelkiego współudziału w wykonywaniu praw państwowych; jeden dzień powszechnego bojkotu, wypowiedzenia posłuszeństwa władzom wojskowym, sądowniczym, policyjnym i administracyjnym wystarczy do osłabienia najpotężniejszego państwa

• Instytucja bojkotowana, prawo, z którego nikt nie korzysta, umiera swoją naturalną śmiercią i nie ma sposobu jego ocalenia

• "Komuna" nie uznaje żadnego państwa i dąży do tego, aby wszystkie potrzeby ludzkie zbiorowe, wymagające organizacji, zaspokajane były przez swobodne stowarzyszenia.
  Nieuznawanie państwa wyraża się w prywatnym postępowaniu:
  – Nie podaje skarg do sądu
  – Nie bierze udziału w sądach przysięgłych
  – Nie świadczy przed sądem
  – Nie przyjmuje wezwania sądowego w sprawach cywilnych
  – Nie wykonuje wyroków sądowych, które mu dają moc krzywdzenia kogoś
  – Nie denuncjuje złodziei ani zbrodniarzy przed policją
  – Nie pomaga policji w wykryciu lub schwytaniu przestępcy
  – Nie przyjmuje żadnej posady w służbie policyjnej lub jakiej bądź służbie rządowej
  – Nie bierze udziału w żadnych instytucjach przez rząd zakładanych lub protegowanych
  – Jeżeli nie może odmówić złożenia przysięgi (jak np. w wojsku) to jednak nie przywiązuje do niej żadnej wartości wewnątrz sumienia swego
  – Jeżeli nie może odmówić służby wojskowej, to jednak w razie wojny zachowuje się tak, by nie szkodzić ludziom, zatem zupełnie biernie
  – Nie uznaje żadnych praw cywilnych, jakie rząd daje w małżeństwie nad żoną i dziećmi
  – Nie oddaje dzieci do szkół rządowych

• Negacja państwa w życiu indywidualnym jest wyrzeczeniem się wszystkich tych czynności, gdzie państwo jest potrzebne i wstrzymaniem się od wszelkiej pomocy udzielanej jego funkcjom (np. odmawianie mu wszelkiej pomocy prywatnej lub zbiorowej w ściganiu i prześladowaniu przestępców)

• Nie należy uznawać żadnej władzy, bo każda władza dąży do przymusu i gnębienia, a więc przeszkadza rozwojowi ludzi i gatunku

• Państwo jest organizacją terytorialną, przymusową, prawem ziemi, które owłada człowieka dlatego, że na niej zamieszkał

• Państwo nie daje nigdy swoim obywatelom swobody uchylania się od jego praw i rozporządzeń, swobody dobrowolnego należenia lub nienależenia do jego organizacji

• Państwo pragnie życie skrępować ustawą i poddać jego przyrodzoną rozmaitość normom przymusowym

• Państwo reguluje nie tylko warunki bezpieczeństwa i obrony, lecz także wychowanie, religię, oświatę, postępowanie prywatne i publiczne, warunki ekonomiczne, higienę, moralność; wszystko bowiem zahacza o interesy państwowe i wszystko może zagrażać podwalinom jego istnienia

• Państwo to obrońca wyzysku

• Praktyczna negacja państwa jest negowaniem tych wszystkich potrzeb społecznych, wskutek których państwo istnieje i tych wszystkich funkcji, które wykonywa jako obrońca praw własnościowych, jako wykonawca sprawiedliwości i jako stróż moralności publicznej

• Są trzy źródła nędzy ludzkiej, zarówno fizycznej jak i moralnej: własność prywatna, państwo i praca przymusowa

• System karny w rękach państwa może stać się narzędziem ucisku politycznego, rozszerzając pojęcie "zbrodni" na wszystko co przeczy ustalonym prawidłom porządku i moralności społecznej

• W celu wyrugowania z dusz ludzkich nałogu państwowości komuna stara się jak najbardziej o rozwinięcie w ludziach potrzeby i umiejętności swobodnego zrzeszania się

• W państwie prawdziwa wolność staje się nieziszczalną nigdy utopią

• Wszechstronne wyzwolenie człowieka wymaga przede wszystkim i jedynie zniszczenia tych źródeł, zniszczenie państwa, jako uorganizowanej siły przymusu i gwałtu nad jednostką, zastępując je przez wolne stowarzyszenia, zaspokajające zbiorowe potrzeby ludzi w sposób naturalny, tj. bez pomocy kodeksu karnego i siły policyjnej

• Wszelkie państwo to przymus społeczny, zmuszający siłą fizyczną, policyjną do zachowywania praw uświęconych

[edytuj] Patriotyzm

• Dogmatyk dla potęgi narodowej gotów jest w każdej chwili poświęcić interes wolnościowy jednostki; ani wzmocnienie władzy rządowej, ani militaryzm, ani żadne prawa wyjątkowe nie przerażają go, gdy chodzi o interes bytu narodowo – państwowego
  • Zobacz też: dogmatyk

• Kwestia "niepodległości narodowej" staje się kwestią przeobrażenia mapy geograficznej

• Na dnie sprawy narodowej leży zawsze interes kapitalistów, jedności narodowej nie może być tam, gdzie jest wyzysk; gdzie jedni duszą drugich, tam nie może być braterstwa

• Należy potępiać wszelkie objawy szowinizmu narodowego, ponieważ ten przeszkadza braterstwu ludzi

• Naród może być wolny jedynie kosztem wolności jednostki, a im wolniejszy naród, tym większym niewolnikiem jest jednostka

• Partia robotnicza nie może mieć nic wspólnego z tymi "patriotami", co pod słowem "ojczyzna", rozumiejąc swój własny interes, pragną pogodzić robotników z fabrykantami, a na miejsce walki klasowej i sprawy robotniczej chcą postawić walkę plemienną i sprawę narodową, to znaczy chcą tego, żeby robotnicy razem z kapitalistami, jako jeden naród polski walczyli z niemieckim i rosyjskim narodem... Nie powinniśmy dać się złapać na te plewy. Dla nas robotnicy niemieccy i rosyjscy tak samo jak robotnicy wszystkich krajów są braćmi, a polscy kapitaliści – wrogami

• Racja stanu uświęca wszystkie ofiary z dobrobytu człowieka

• "wolność polityczna" jest przede wszystkim wolnością narodu, nie człowieka, a czym ta wolność będzie dla jednostki ludzkiej, w jakim stopniu rozluźni jej więzy policyjne i ekonomiczne, to odsuwa się na plan dalszy jako kwestia podrzędniejszej natury.

• Zadanie etyczne: wykorzenienie instynktów nienawiści plemiennej lub religijnej; w każdym robotniku bez względu na religię i narodowość widzieć towarzysza

[edytuj] Kapitalizm

• Cała atmosfera kapitalizmu powoduje, iż egoizm jest ludziom szczepiony w ciągu całego życia, począwszy od dzieciństwa, szczepiony przez wychowanie i warunki społeczne, przez konkurencję, przez ciężką walkę o chleb, przez panowanie pieniędzy, przez cały system niewoli. Jest to ogromna hodowla i szkoła egoizmu

• Dopóki fabryka, ziemia i wszelkie bogactwa nie staną się własnością wszystkich robotników, dopóki władza nie przejdzie w ich ręce, dopóty i wyzysk klasy robotniczej istnieć nie przestanie – dopóty i walka robotników z fabrykantami skończyć się nie może

• Dzisiejsze (kapitalistyczne) warunki społeczne stwarzają atmosferę moralną taką, w której człowiek żyjąc, uczy się egoizmu, oszukiwania i krzywdzenia

• Im więcej człowiek potrzebuje, tym mniej ma, im bardziej czuje się wolnym i równym panem przyrody – tym gorzej gniecie go despotyzm kapitału, tym potworniejsza nierówność rzeczywistych praw życiowych pęta wszystkie jego żądania... stąd nierównowaga duchowa.

• Na dzisiejszym typie człowieka spodlonego i chorego wspierają się wszystkie instytucje społeczne, rządzące życiem współczesnym, które określamy ogólnym terminem kapitalizmu, albo ściślej "kapitalistycznego państwa", ponieważ polityczne instytucje współdziałają tutaj z ekonomicznymi, wychowawczymi itp. jako przystosowana wewnętrznie, harmonijna całość społeczna

• Nic nie ma "mego", wszystko jest bowiem "nasze"

• Nie korzystać z dochodów z kapitału lub majątku ziemskiego

• Nie pożyczać na procent i weksel

• Nie procesować się sądownie o spadki

• Nie prowadzić żadnego przedsiębiorstwa opartego na wyzysku

• Nie upominać się nigdy u nikogo sądownie o pożyczone pieniądze

• Nie wykorzystywać niczyjej pracy

• Niezgodność warunków życia z psychizmem jednostki wytwarza nienormalność istnienia, pesymizm, rozpacz, miotanie się gorączkowe, człowiek czuje się coraz bardziej olbrzymem strąconym w przepaść, spętanym Prometeuszem, spętanym przez boga – Kapitał

• Pieniądz jest wszechwładny, zatem nie ma takiej podłości przed którą cofnął by się kapitalista. Gonitwa za pieniądzem przeważa wszystkie inne względy. Każdy marzy o tym by najskuteczniej łupić pracę ludu. W rezultacie pogłębia się nędza, która jeszcze bardziej czyni życie beznadziejnym rodząc złodziei, morderców, prostytutki

• Pomagać w potrzebie nie uważając tego ani za jałmużnę, ani pożyczkę

• Rewolucja robotnicza, wywłaszczając kapitalistów, obala jednocześnie ich rządy, wydziera im z rąk władzę, a czyniąc z kapitałów wspólną własność wszystkich pracujących, władze rządzenia także oddaje wszystkim

• Sprzedajne, egoistyczne sumienie jednostki odpowiada doskonale społecznej instytucji i idei "własności osobistej", tej zaś odpowiadają ściśle państwowe kodeksy cywilne i karne, instytucje sądów i policji, dalej więzienia i system wychowawczy szkół państwowych, w końcu zaś zasady katechizmu religii panującej i cała moralność czynna i twórcza Kościoła, związanego ściśle z państwem

• Własności prywatnej należy przeciwstawić własność wspólną:

• Wspólna własność, czyli negacja dzisiejszego ustroju, zlanie jednostki ze społeczeństwem w całej sferze życia zewnętrznego, będąca ekonomicznym celem socjalizmu, jest zarazem rewolucyjnym środkiem do zupełnego wyzwolenia człowieka

• Zrodzony z kapitalizmu egoizm szerzy ciemnotę i nędzę

[edytuj] Socjalizm

• Dzisiejszy socjalizm rewolucyjno – państwowy musi zginąć, jak każde kłamstwo, każda rozterka pomiędzy frazesem i czynem, pomiędzy ideologią, którą się głosi, a którą się wykonywa i urzeczywistnia z dnia na dzień, lub stać się bezpaństwowym

• Gdzie monopol państwowy utrwala się na dobre, tam ludzkość zatraca nawet instynkt i uzdolnienie do stworzenia instytucji swobodnych

• Każda szkoła upaństwowiona, każdy system ochrony zdrowia lub bezpieczeństwa przekazany policji, każdy interes zawodowy lub cywilizacyjny, który znalazł swój wyraz w prawodawstwie i odpowiednich instytucjach biurokratycznych, czyni zbytecznymi zabiegi indywidualne około tej sprawy, osłabia inicjatywę jednostek i działalność stowarzyszeniową

• Komunizm wprowadzony pod przymusem i utrzymywany za pośrednictwem policyjnego przymusu, sam sobie zaprzecza i staje się tylko nową postacią ucisku państwowego

• Niewola ma wiele różnych imion i masek; nazywała się Cezaryzmem rzymskim, Inkwizycją świętą, Jakobinizmem, Konwentem republikańskim, a dziś nazywa się dyktaturą proletariatu i ludowym państwem pracy

• Nowe państwo socjalistyczne rozbuduje swój aparat biurokratyczny i stanie się w ten sposób władzą nie dla mas, ale ponad masami, będzie to zatem nowa odmiana ustroju wyzysku, która powoła do życia nowe klasy i stworzy nową nierówność społeczną

• Państwo wchodzące w pewną dziedzinę życia społecznego, zabija w niej zarazem życie instytucji swobodnych, instytucje te zwyradniają się jako rzecz niepotrzebna

• Polityka państwowa wzmacniając niezbędność państwa w życiu ludzkim, wykształca typ ludzi, którzy są związani z państwem tysiącznymi potrzebami osobistymi, którzy w każdej sprawie rachują tylko na instytucje biurokratyczne i którzy wskutek tego solidaryzują się jak najzupełniej ze wszystkimi interesami państwa i umieją cenić praktyczną wartość obywatelskiego posłuszeństwa władzom

• Rozszerzanie funkcyj i władzy państwa, które polityka socjalistyczna przeprowadza z dnia na dzień, jest to jednoczesne zwężanie pola działalności indywidualnej, zrzeszeniowej

• Socjalizm dążący do upaństwowienia całego życia człowieka kształci moralność niewolników, polegającej na posłuszeństwie rozkazowi lub prawu i nie zmieniającej się od tego, jaką treść lub dany rozkaz zawiera w sobie, ponieważ nie ma tutaj wolności wyboru ani dobrowolnego posłuszeństwa

• Socjalizm, który w zasadzie swej polityki postawił upaństwowienie wszelkich zadań życia społecznego, który każdą sprawę dotyczącą interesów robotniczych lub ogólnokulturalnych stara się odjąć dziedzinie inicjatywy prywatnej i zrzeszeń wolnych, aby przekazać ją państwu do załatwienia, nie może stać się niczym innym jak partią reform państwowych

• Socjalizm państwowy wcale nie zmierza do wywalczenia wolności dla klasy robotniczej, ponieważ chce zastąpić niewolnictwo kapitalistyczne niewolnictwem państwowym

• Stosunki społeczne oparte na zasadzie sprawiedliwości i braterstwa dobrowolnego zanikają jako cecha nieużyteczna życiowo; jest to wynik nieunikniony polityki upaństwowienia, prawo doboru naturalnego, prawo zwyradniania się wszystkiego, co przestaje być potrzebne i ćwiczone w walce o byt jednostek i gromad

• System powstały w ten sposób szybko przeistoczyłby się w państwowość gnębiącą swobodę jednostek i stałby się takim potworem społecznym, o jakim nie marzyła nigdy żadna klasa uciskana

• Wzmacnianie niezbędności państwa w życiu osobistym to najpewniejsza droga do despotyzmu

[edytuj] Demokracja

• Ci, którzy przeprowadzają uchwały w jednej sprawie, według swego punktu widzenia i interesów, mogą znaleźć się w mniejszości przy sprawie następnej, tak że w rezultacie mniejszości, których potrzeby są tamowane i uciskane w rządach demokratycznych, nie stanowią mniejszości absolutnej społeczeństwa, lecz raczej jego większość, i to tym pewniej, im więcej zagadnień życia społecznego przechodzi w atrybuty państwa

• Demokracja jest zdobywaniem wolności dla siebie kosztem wolności innych, podstawianiem jednej normy przymusowej, na miejsce drugiej

• Demokracja nie ma w sobie nic takiego, co by zabezpieczało całkowicie wolność propagandy i rozwoju

• Gdy zbiorowość jest zróżniczkowaniem, natenczas decyzja większości musi być zarazem pogwałceniem interesów wolnościowych i stłumieniem tych wszystkich odrębności przyrodzonych, które nie dają się sprowadzić do jednej normy

• Idea demokracji kłóci się z naturą państwa, ponieważ ze swej istoty jest i powinna być wyłącznie bezpaństwowa

• Parlament można jeszcze rozpędzić, lecz żaden rząd na świecie nie posiada ani takiej siły, ani środków, żeby mógł przymusić, choćby pewną część ludności do wspomagania i korzystania z instytucji państwowych, gdy ta z nich korzystać nie chce

• Rząd demokracji polega właśnie na tym uwarunkowaniu swobody danej grupy przez stanie się większością tj. przez zatamowanie swobodnego rozwoju innych grup ludzkich, przez upaństwowienie i upowszechnienie tego, co nie potrzebuje i nie powinno być, ani powszechne, ani przymusowe

• Rządy demokratyczne nie mogą sprawować się inaczej, jak za pomocą gnębienia rozmaitych mniejszości, gnębienia tym większego i ogarniającego tym szersze masy ludzkie, im więcej dziedzin życia społecznego przechodzi w zakres funkcji państwa

• Sprawa swobodnego rozwoju pewnej odmiennej grupy lub pewnego prądu nie powinna być uwarunkowana zdobyciem większości

• U podstawy rządów demokratycznych leży zasada większości; tylko w grupie jednolitej decyzja większości może być wyrazem woli zbiorowej i wspólnym uświadomieniem istotnych interesów jednostki

• Większość w respublice ludowej, demokratycznej, będzie mogła gnębić policyjnie rozwój tego ruchu, jaki uzna za szkodliwy

• Wolność człowieka to wolność bycia sobą, rozwijanie swego typu przyrodzonego, nie zaś tego, który ktoś uzna za wyższy, doskonalszy lub użyteczniejszy

• Ze sprzeczności kapitalizmu pochodzi demokracja

• Żadna opozycja parlamentarna nie da się nawet porównać z tym co może wytworzyć bojkot mas ludowych

[edytuj] Rewolucja

• Ani komunizm, ani bezpaństwowość nie daje się zaszczepić w duszach ludzkich środkami policyjnymi

• Dla agitacji pozostaje tylko jedno pole działania, mianowicie – dusza człowieka, gdzie ona rzeczywiście może rozwijać pierwiastki rewolucji z całą świadomością swego celu

• Jedyne zadanie rewolucji spoczywa w rewolucji duszy człowieka

• Jeżeliby komunizm w tej sztucznej postaci, bez przeobrażenia się moralnego ludzi, mógł się nawet utrzymać, to w każdym razie zaprzeczałby samemu sobie i byłby takim potworem społecznym, o jakim nie marzyła nigdy żadna klasa uciskana, a tym bardziej proletariat, broniący praw człowieka i przez samą historię przeznaczony do jego wyzwolenia

• Komunizm zaś utrzymany przymusowo, wbrew naturalnym potrzebom mas ludowych, sam sobie zaprzecza i staje się tylko nową postacią ucisku państwowego

• Przeinaczenie świata ludzkiego nie może odbyć się na drodze rewolucji biurokratycznej, tj. za pomocą nowej władzy, która by, jako parlament socjalistyczny lub rząd spiskowy narzuciła ludziom nowe formy życia społecznego

• Rewolucja polityczna jest tylko żywiołowym i koniecznym następstwem rewolucji moralnej i jako taka nie daje się nigdy przeprowadzić z góry

• Rzeczą niemożliwą jest poprzez oderwane od życia społecznego państwowe działania, stworzenie nowego Mesjasza zbawiającego ludzkość poprzez policję

• W polityce wysunąć się musi na pierwszy plan rewolucja moralna, rozbudzenie takich potrzeb i takiej ideowości w duszach ludzkich, które by zaprzeczały porządkowi istniejącemu i z żywiołową siłą parły do wytworzenia komunistycznych form współżycia

• Zagadnieniem praktycznym wyzwolenia człowieka przez komunizm jest dokonanie rewolucji moralnej w duszach ludzkich, z której wyłonią się społeczne formy komunizmu

[edytuj] Pacyfizm

• Do stworzenia nowego gatunku nadczłowieka jedynym możliwym narzędziem, środkiem jest ideał braterstwa, który jest najwyższym ze wzorów doskonalenia się życia

• Każdy ideał moralno – społeczny ma te same zasadnicze cechy co ideał braterstwa, ten najwyższy ze wzorów doskonalenia się życia

• Naród, w którym uczucia przyjaźni są rozwinięte, gdzie zamiast sobkostwa i egoizmu panuje przyrodzona potrzeba wzajemnej pomocy, bezinteresownego wspomagania się na wszystkich polach życia – naród taki znalazł już moc niezwyciężoną, rozwiązał zagadkę wolności i dobrobytu, tak samo jak i pojedynczy człowiek

• Podstawą istnienia jest braterstwo, pomoc wzajemna

• Przyjaźń jest potęgą wybawicielską

• Przyjaźń szerzy wolność i siłę

• Sakrament braterstwa jest istotą naszej woli i im bardziej nasza wola w postaci życia i czynów oddala się od wzoru braterstwa, tym bardziej zaprzeczamy jej istocie, co prowadzi nas wprost do metafizycznego samobójstwa

• W etyce braterstwa jest tylko jeden dogmat – bezwzględne poszanowanie człowieka i jedna zasada pojmowania życia – jako interesu wspólności, w której jednostka odnajduje prawdziwy sens istnienia i prawdziwe szczęście

• W stosunkach z ludźmi należy kierować się tylko miłością i braterstwem, występować czynnie w obronie każdej krzywdy i niesprawiedliwości

• Wolno robić wszystko gdzie nie ma krzywdy, wszystko jest dobrem, gdzie jest przyjemność

• Wszelkimi sposobami rozwijać w ludziach zdolność do przyjaźni bezinteresownej, pojmowania życia jako poszukiwania zbiorowego szczęścia

[edytuj] Egalitaryzm

• Braterstwo ludzi jest podstawą wszystkich ideałów

• Do rzeczy rozdzielających ludzi należą także wszelkie formy konwencjonalnego obcowania ze sobą

• Jedynym grzechem jest krzywda ludzka, a jedyną cnotą braterstwo

• Każdą wadę lub występek uważa się za zjawisko naturalne, dające się zupełnie usprawiedliwić

• Należy brać w obronę pożycie w nieślubne i przeciwdziałać opinii krzywdzącej kobietę

• Należy brać w obronę prostytutki, domagać się postępowania z nimi takiego samego, jak z każdą tak zwaną "uczciwą kobietą", poszanowania ich godności ludzkiej

• Należy nie uczęszczać do domów tolerancji, ponieważ są one instytucją wyzysku i przemocy nad kobietą

• Należy traktować z jednakowym poszanowaniem wszelkie stosunki miłości między kobietą, jest to nietykalna dziedzina indywidualnej swobody, do której żadna etyka wtrącać się nie powinna

• Nie uznawać obowiązku prawdomóstwa ani przysięgi, jeżeli potwierdzenie prawdy lub dotrzymanie przysięgi może przynieść krzywdę człowiekowi

• Nikt nikogo nie potępia, nie uznaje wyższości i niższości moralnej

• W każdym człowieku są zaczątki zarówno wszystkich złych jak i dobrych rzeczy, przewaga zaś jednych lub drugich zależy tylko od warunków życia

• Zło zaczyna się wtedy, gdy wynika krzywda ludzka

[edytuj] Religia

• Całe Kazanie na Górze, ten najbardziej rewolucyjny manifest, jaki kiedykolwiek został wypowiedziany, to najwyższe piękno życia, zasadzające się tylko na miłości wzajemnej ludzi i na bezwzględnej swobodzie jednostki – rzecz jasna, że nie mogło być upaństwowione, nie mogło pogodzić się, ani z tym co ustalało się potem w ciągu całych wieków jako działalność społeczna i polityczna Kościoła, jako działalność wychowawcza i moralna

• Chrześcijaństwo to społeczny i moralny wyraz wolności i praw człowieka, ideologia głosząca równość, miłość i braterstwo

• Jezus jest tak bardzo znienawidzony przez narody chrześcijańskie, które imieniem jego uświęciły to wszystko w życiu ludzkim, co on sam usiłował zniszczyć i czemu wypowiedział walkę

• Kościół monopolizując naukę i wychowanie, tworząc organizacje zakonne i rycerskie sprawił, iż idea religijna zaczęła być utożsamiana z celami politycznymi, czego przykładem są wyprawy krzyżowe w celu nawracania pogan, których to jednak prawdziwym celem były kolejne podboje nowych ziem dla łupów wojennych i zwiększenia "przestrzeni życiowej"

• Kościół złączony z władzą i przymusem państwowym nie mógł oczywiście pozostać w zgodzie z nauką Jezusa, odrzucającą, jako największe zło – przemoc, władzę, bogactwo, własność, krzywdę człowieka, wszelki przejaw samolubstwa i obłudy, z nauką która nawet szła tak daleko, że zakazywała przysięgać, sądzić, wymierzać kary, modlić się, spełniać obrządki kultu, zajmować się interesami życia; stawiając człowiekowi za wzór niekłopotliwe piękno linii polnej: doskonałość jej Ojca niebieskiego

• Nędza stworzyła ideę "Boga"

• Niewolnikom zostają przyznane dusze i tytuł człowieka, pewne prawa własnościowe i osobiste, czego społecznym i moralnym wyrazem jest chrześcijaństwo

• Religię jest owocem dogmatyzmu i źródłem upokorzenia i niewolniczego podporządkowania się jednostki

• Tak naprawdę Boga nie należy szukać poza sobą, bowiem on jest w nas, w naszej dobroci, miłości i poczuciu braterstwa

• Upaństwowienie chrześcijanizmu nie mogło oczywiście odbyć się bez jego przemiany wewnętrznej, zasadniczej

• Wszystkie zawiedzione uczucia i marzenia, wszystkie tęsknoty niezaspokojone nigdy, cały ciężar doznanej krzywdy, a stanowiący porządek natury – wszystko to ogniskuje się w jedno pożądanie wielkiego odwetu, w jedną myśl, która ma być negacją wszystkiego, co istnieje – negacją realnego strasznego życia, nieokreśloną nadzieją wyzwolenia. Tę buntowniczą negację życia nazwano Bogiem

• Z chwilą kiedy religia się upaństwowiła i przy pomocy przymusu państwowego stała się religią światową rozpoczął się proces chrzczenia" niewiernych przy pomocy wojska, burzenia pogańskich świątyń, czy ścinania opornych

• Z cudownego snu, jakim objawił się ludziom w Nazarecie, pozostała tylko nazwa, imię; religia musiała się zmienić zupełnie, wytworzył się chrześcijanizm nowy, nie mający nic wspólnego z tym, jaki głosił Jezus, jaki żył w pierwszych wiekach w chrześcijańskich komunach, jaki chował się po katakumbach i dawał to niesłychane bohaterstwo i tę pogardę śmierci

• Żaden twórca nowych ideałów i nowej nauki życia nie został tak pokrzywdzony jak ten, któremu dano imię Boga

[edytuj] Wolność

• Bezpaństwowość, która pozwala ludziom na jak najszersze eksperymentowanie społeczne, na stosowanie wszelkich idei nowych, jakie z siebie wyłonić może nie spętany niczym geniusz ludzkości, stwarza zarazem najlepsze warunki dla walki ze wstecznictwem, rutyną i zastojem

• Nowa idea wolności – wolności nie tylko narodu, klasy, systemu, lecz także wolności człowieka, która z natury swojej, jako rzecz na wskroś indywidualna, z żadną formą państwowości pogodzić się nie da

• Ostatecznym celem w walce o wolność musi być likwidacja państwa: policyjnej organizacji przymusu i utworzenie społeczeństwa bezpaństwowego

• Państwo to organizacja przymusowa, gdzie prawdziwa wolność jednostek staje się nieziszczalną nigdy utopią

• Proletariat w równej mierze potrzebuje wolności jak i zabezpieczenia bytu

• Wolność człowieka to wolność bycia sobą, rozwijanie swego typu przyrodzonego, nie zaś tego, który ktoś inny uważa za wyższy, doskonalszy lub użyteczniejszy

• Wolność klasy, narodu, społeczeństwa należy mierzyć zakresem wolności indywidualnego człowieka

[edytuj] Zobacz też

• anarchizm