Blaise Pascal

Blaise Pascal

Blaise Pascal (pol. Błażej Pascal; 1623–1662) – francuski filozof i matematyk.

Myśli (1660)

 Poniżej znajdują się wybrane cytaty, więcej znajdziesz w osobnym haśle Myśli.

• Myśl stanowi wielkość człowieka.

• Pamięć jest konieczna do wszystkich działań rozumu.

• Serce ma swoje racje, których rozum nie zna.
  • Le cœur a ses raisons que la raison ne connaît point. (fr.)
  • Zobacz też: serce

Inne

A Ą B C Ć D E Ę F G H I J K L Ł M N Ń O Ó P Q R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż

C

• Ci, którzy nie miłują prawdy, szukają pozoru przeczenia jej w mnogości tych, którzy jej przeczą.

• Cóż za czcza sztuka malarstwo, która ściąga podziw przez podobieństwo do rzeczy, których oryginału nie podziwiamy!

• Cóż za monstrum jest tedy człowiek? Cóż za osobowość, co za potwór, co za chaos, co za zbieg sprzeczności, co za dziw! Sędzia wszechrzeczy – bezrozumny robak ziemny; piastun prawdy. – zlew niepewności i błędu; chluba i zakała wszechświata.

• Często uwielbiamy kogoś, kto nie domyśla się, że jest przedmiotem ubóstwiania, i dochowujemy niezłomnej wiary komuś, kto o tym nie wie. Ale na to trzeba, aby miłość była bardzo subtelna i bardzo czysta.

• Człowiek jest mieszaniną pychy i nikczemności, wielkości i nędzy; pragnie cnoty, a służy grzechowi; pragnie trwałego szczęścia, a goni za chwilowymi rozkoszami; pan ziemi i nędzny robak.

• Człowiek jest tedy jeno maską, jeno kłamstwem i obłudą; i w sobie i wobec drugich.

• Człowiek nie jest godny Bogu, ale nie jest niezdolny stać się Go godnym.

• Człowiek nie ma władzy nawet nad własnym życiem.

• Człowiek stworzony jest na to, by szukać prawdy, a nie by ją posiadać.

D

• Dopiero kiedy człowiek zacznie się zastanawiać nad sobą samym, zrozumie jak bardzo niezdolny jest pojąć inne rzeczy.

• Dopiero przy końcu roboty można poznać, od czego trzeba było zacząć.

• Doprowadzać pobożność do zabobonu znaczy niweczyć ją.

• Doświadczenie uczy nas dostrzegać olbrzymią różnicę między dobrocią a pobożnością.

• Dwie rzeczy pouczają człowieka o całej jego naturze: instynkt i doświadczenie.

• Dyplomacja potrzebna jest nawet w miłości.

G

• Grzesznik to człowiek, który nie ma dość woli, aby nie kochać zła.

I

• Im dłuższa jest droga w miłości, tym więcej wybredna natura doznaje rozkoszy.

J

• Jedna kropla miłości jest więcej warta niż ocean dobrych chęci i rozumu.

• Jest wystarczająco dużo światła dla tych, którzy pragną zobaczyć, i wystarczająco dużo ciemności dla tych, którzy mają odwrotne upodobania.

K

• Każda kobieta chce się podobać i, kiedy posiada przewagi piękności lub bodaj ich część, uda jej się to; nawet gdyby mężczyźni mieli się nieco na baczności, choćby ona sama się nie starała, będzie wzbudzać miłość.

• Każdy człowiek jest wybredny w jakiejś sferze ducha, jest wybredny i w miłości.

• Kiedy miłość i ambicja zejdą się razem, są tylko połową tego, czym byłyby, gdyby istniała tylko jedna z nich.

• Kpić z filozofii to filozofować naprawdę.

• Kropla miłości znaczy więcej niż ocean rozumu.

L

• List ten jest dłuższy jedynie dzięki temu, iż nie miałem czasu napisać go krócej.
  • Je n'ai fait celle-ci plus longue que parce que je n'ai pas eu le loisir de la faire plus courte. (fr.)
  • Źródło: Lettres provinciales, List XVI
  • Zobacz też: list

M

• Miłość dostojna wypełnia serce o wiele lepiej niż miłość zwyczajna i pospolita. Serce człowieka jest wielkie, małe rzeczy pływają po nim, jedynie wielkie osiadają w nim i trwają.

• Miłość nie ma wieku, wciąż się rodzi. Mówią to nam poeci; dlatego przedstawiają ją nam jako dziecko.
  • Źródło: Leksykon złotych myśli, wyboru dokonał Krzysztof Nowak, Warszawa 1998.

• Miłość rodzi dowcip i karmi się dowcipem, kochać – to wymaga umiejętności.

• My nigdy nie żyjemy, ale ciągle mamy nadzieję na coś, co można by nazwać prawdziwym życiem. I tak, ciągle spodziewając się szczęścia, z konieczności wynika, że nigdy nie jesteśmy szczęśliwi.

N

• Największą karą czyśćca jest niepewność sądu.
  • Zobacz też: niepewność, czyściec

• Największy wysiłek rozumu – to uznać, że istnieje nieskończona mnogość rzeczy, które go przerastają.
  • Zobacz też: wysiłek

• Należy przyznać, że szczęście w tym życiu opiera się na nadziei nowego i zupełnie innego życia; jest się szczęśliwym wtedy, gdy bliskie jest uobecnienie tej nadziei.

• Nic nie jest dla człowieka bardziej nieznośne, jak pozostawać w zupełnym spokoju, bez namiętności, bez interesów, bez rozrywek, bez wysiłków. Czuje wtedy swą nicość, samotność, niedostateczność swych sił, swą zależność, słabość, pustkę. Niezwłocznie z głębi jego duszy wyjdzie nuda, ciemność, smutek, troska niezadowolenie, rozpacz.
  • Zobacz też: nuda

• Nie mogąc znaleźć sprawiedliwości znaleziono siłę.

• Nie wiem, kto mnie wydał na świat, ani co jest świat, ani co ja sam. Żyję w straszliwej nieświadomości wszystkich rzeczy. Nie wiem, co jest moje ciało, co zmysły, co dusza i owa część mnie, która myśli to, co ja mówię, która zastanawia się nad wszystkim i nad sobą i która nie zna siebie, tak jak reszty. Widzę przerażające przestrzenie wszechświata, które mnie otaczają, czuję się przywiązany do kącika tej rozległej przestrzeni nie wiedząc, czemu mnie pomieszczono raczej w tym miejscu niż w innym, ani czemu tę odrobinę czasu, jaką mi dano do życia, wyznaczono w tym, a nie w innym punkcie całej wieczności, która mnie poprzedziła, i tej, która ma po mnie nastąpić. Widzę ze wszystkich stron same nieskończoności, które zamykają mnie niby atom i niby cień trwający niepowrotną chwilę. Wszystko, co wiem, to jeno to, iż mam niebawem umrzeć; ale co mi najbardziej nie znane, to sama ta śmierć, której niepodobna mi uniknąć.

• Niewiele byłoby przyjaźni, gdyby każdy wiedział, co przyjaciel o nim mówi, kiedy go nie ma.

O

• O to, czy trzeba kochać, nie trzeba pytać, to trzeba czuć.

• Opinia większości jest opinią najmniej zdolnych.

P

• Pierwszym skutkiem miłości jest to, że budzi wielki szacunek: mamy cześć dla osoby, którą kochamy, i słusznie; nie widzimy w świecie nic równie wielkiego.

• Poganie nie znają Boga, ale kochają tylko przyrodę; Żydzi znają prawdziwego Boga oraz kochają przyrodę; chrześcijanie znają prawdziwego Boga, ale nie kochają przyrody.

• Przypadkowe odkrycia zdarzają się tylko umysłom przygotowanym.

• Pytają, czy trzeba kochać. O to nie należy pytać, to trzeba czuć.

S

• Sympatia lub nienawiść odmieniają twarz sprawiedliwości.

W

• W każdym człowieku jest przepaść, którą można wypełnić jedynie Bogiem.

• W miłości milczenie lepsze niż mowa. Dobrze jest być zmieszanym, jest wymowa milczenia, która przenika bardziej niż zdołałyby to uczynić słowa.

• Wcale nie jest pewne, że wszystko jest niepewne.

• Wielkość człowieka jest wielka w tym, że zna on swoją nędzę. Drzewo nie zna swojej nędzy.
  • La grandeur de l'homme est grande en ce qu'il se connaît misérable. Un arbre ne se connaît pas misérable. (fr.)

• Wszystkie dobre maksymy istnieją w świecie; chybia się tylko w ich stosowaniu.

Z

• Złoty środek.
  • Juste milieu. (fr.)

• Zwycięstwo kocha troskę.

O Pascalu

• I wreszcie, w ostateczności, w tej filozofii trwogi ukazuje się uśmiech… uśmiech szyderczy, drwiący i czuły, taki, jaki często domyślamy się na twarzy Pascala, pomimo smutku i bólu. Uśmiech na widok manii wielkości szwagra, na widok hipokryzji jezuitów, na widok paniki filozofów, trzymający się kurczowo swoich plansz, na widok pretensji doktorów Sorbony, próżności książąt, głupoty policjantów, którzy go ścigają. Jest to uśmiech skazańca stojącego przed plutonem egzekucyjnym, uśmiech kogoś, kto wie, że śmierć może nadejść w każdej chwili. Uśmiech Buddy. Uśmiech właściwy umysłowi ludzkiemu, jak w języku francuskim, który w jednym słowie spirituel („duchowy”, ale też: „dowcipny, bystry”) łączy to, co religijne, i to, co komiczne. Uśmiech – najlepsze, co możemy dzielić z innymi, największe wyzwanie rzucone dyktatorom, najlepszy sędzia jakości dzieła sztuki, ostateczny dowód życia.
  Tak jest ostatnia lekcja geniuszu Pascala i geniuszu Francji: każda okazja jest dobra do uśmiechu. I pośmiania się aż do rozpuku. Jeszcze i jeszcze. Z całego, śmiechu wartego, splendoru ludzkości.
  • Autor: Jacques Attali, Pascal, tłum. J. Kierul, PIW, Warszawa 2004.

• W oczach Pascala świat ludzki to zabawna farsa odgrywana na Golgocie. Sam czuł się ochraniany przez Boga, więc twierdził, że jest szczęśliwy i że dostrzega wyższą sprawiedliwość w cierpieniach zarówno doczesnych, jak i wieczystych.(…) Mimo wszelkich jego zapewnień o szczęśliwości tych, co „znaleźli Boga”, religia Pascala przeznaczona była dla ludzi nieszczęśliwych i z natury rzeczy musiała unieszczęśliwiać ich jeszcze bardziej.
  • Autor: Leszek Kołakowski, Bóg nam nic nie jest dłużny. Krótka uwaga o religii Pascala i o duchu jansenizmu, tłum. I. Kania, Kraków 1994.